Artikel bewaren

Je hebt een account nodig om artikelen in je profiel op te slaan

Login of Maak een account aan
Reacties1

Gedachten voor onder de kerstboom en daarna

Angelique de Rijk
Iedere maand schrijft Angelique de Rijk op deze plaats een blog over het snijvlak van praktijk en wetenschap. Ze is hoogleraar Arbeid en Gezondheid, in het bijzonder arbeidsre-integratie en is verbonden aan de vakgroep Sociale Geneeskunde van de universiteit Maastricht. Deze column is op persoonlijke titel geschreven.
© Syda Productions / stock.adobe.com

Eigenlijk had ik beloofd te schrijven over de rol van cognities bij re-integratie succes, en waarom we zo weinig weten over emoties bij re-integratie, maar dat komt in 2022. Want het begrip ‘solidariteit’ kwam de afgelopen weken te vaak voorbij om nu links te laten liggen. Zelfs in de titel van het nieuwe regeerakkoord zit een verwijzing (‘Omzien naar elkaar’).

‘Kunt u nog een keer uitleggen wat solidariteit betekent?’ Omikron was nog niet ontdekt toen de masterstudenten Work, Health & Career dit vroegen tijdens mijn college over universele preventie door sociale zekerheid. Ik antwoordde iets over sterke schouders die lasten van zwakkeren opvangen, over Robin Hood en dat vaccineren ook gestoeld is op solidariteit. De studenten waren vooralsnog tevreden.

Angelique de Rijk

Ik niet en ging op zoek. Volgens van Dale betekent solidariteit “juridische hoofdelijkheid’ en “bewustzijn van saamhorigheid en bereidheid om de consequenties daarvan te dragen”. Het voorbeeld erbij is nogal individualistisch en oppervlakkig: wegblijven bij een training uit solidariteit met een ontslagen trainer. Ik dacht meer aan een inzamelingsactie voor werklieden in Qatar.

Er blijkt verrassend weinig wetenschappelijke literatuur over solidariteit te zijn. De Duitse socioloog Heinz Bude schreef in 2019 het boek ‘Solidarität. Die Zukunft einer grossen Idee’ (nog niet vertaald). Hij stelt: het gaat om de ander zien en je verantwoordelijk voelen voor de samenleving als geheel. Hij constateert dat verzorgingsstaten nogal eenzijdig gericht zijn op financiële solidariteit, dat die overduidelijk afbrokkelt en dat we nieuwe vormen van solidariteit nodig hebben.

Mijn studenten zijn bij nader inzien ook ontevreden met mijn ouderwetse uitleg. De definitie van Bude bevalt beter, maar blijft abstract. Dan doet zich een concreet maar tragisch voorbeeld voor. Een dappere officier van justitie sluit PostNL in België vanwege mensonterende arbeidsomstandigheden en kinderarbeid via onderaannemers – klagende Belgen, die daardoor langer op hun pakjes van Sinterklaas en de Kerstman moeten wachten, trotserend. Robin Hood nieuwe stijl. Naast solidariteit tussen werkenden en (nog) niet werkenden, hebben we solidariteit tussen werkenden onderling nodig. In het tweede kwartaal van 2021 had in Nederland maar twee derde van de werkenden een vast contract. Een derde heeft dus geen (volledig) recht op arbozorg en sociale zekerheid.

Ik denk verder. Hebben opportunistische burgers ook baat bij solidair zijn? De filosoof Alain de Botton beschrijft in zijn boek ‘Statusangst’ dat hoe minder solidair een samenleving, hoe banger iedereen wordt voor de glijbaan omlaag. Niemand vangt je op en de val komt door jou alleen. Bude wijst er bovendien op dat degenen met de ‘lovely jobs’ afhankelijk zijn van degenen met de ‘lousy jobs’. Romans lezen schijnt te helpen om de wereld te zien door de ogen van de ander buiten de eigen bubbel. Het wordt tijd voor een goed boek onder de kerstboom en goede voornemens voor 2022!

1 REACTIE

  1. Angelique de Rijk schreef zoals steeds een mooie en relevante column!

    Als het gaat om solidariteit is het zeker ook interessant om het rapport ‘Tussen staat en menselijke maat – Handhaving in de sociale zekerheid’ te downloaden. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2021/11/23/bijlage-tussen-staat-en-menselijke-maat
    Onderzoekers van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur beschrijven in dit rapport hoe de sociale zekerheid in de jaren vijftig en zestig begon vanuit ideeën over solidariteit (zorgen dat ouderen en kwetsbare mensen mee kunnen blijven doen via regelingen als de AOW en de Bijstand). Geleidelijk aan groeide het systeem uit tot een bureaucratie gericht op doelmatigheid en handhaving (controle om misbruik van voorzieningen te voorkomen). Denk bij doelmatigheid ook aan het inzetten van digitale systemen waar een ruim deel van de doelgroep, zeker de laaggeletterden, niet goed mee uit de voeten kan.
    Werknemers in de sociale zekerheid signaleren de problemen die hierdoor ontstaan. Terugkeer naar betaald werk vanuit een uitkering bijvoorbeeld kan met zoveel gedoe en onzekerheid gepaard gaan dat mensen er maar liever vanaf zien.
    Nu is er een roep om terug te keren naar de menselijke maat. Ook bij UWV. De auteurs gaan in op de vraag wat er nodig is om dat te realiseren.

Geef je reactie

Om te kunnen reageren moet je ingelogd zijn. Heb je nog geen
account, maak dan hieronder een account aan.
Lees ook de spelregels.