Home Meer digitalisering, evidence-based medicine en patiënt-inspraak

Artikel bewaren

Je hebt een account nodig om artikelen in je profiel op te slaan

Login of Maak een account aan
Reacties0

Meer digitalisering, evidence-based medicine en patiënt-inspraak

Avatar
Jolyce Bourgeois
Avatar
Sophie Gerkens
Het nieuwe in februari 2020 gepubliceerde Belgische HiT-profiel (Health Systems in Transition) biedt een inkijk in het gezondheidssysteem en de lopende beleidsinitiatieven.
De HiT-profielen van de European Observatory on Health Systems and Policies, zijn gedetailleerde beschrijvingen van het gezondheidsstelsel in elk deelnemende land. Ze worden volgens een strikt template opgesteld om internationale vergelijkingen te faciliteren.
Het HiT van België.
Het Belgische overzicht kwam tot stand in samenwerking met het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE, kce.fgov.be) en Sciensano (Belgische onderzoeksinstelling met opdrachten rond volks- en diergezondheid, sciensano.be/nl). Bovendien was er input van experts in verschillende federale en regionale gezondheidzorgadministraties (zie ook het kader Meer over HiT België op de volgende pagina).
Het voorgaande Belgische HiT-profiel dateert van 2010, terwijl eigenlijk wordt voorzien in een volledige update van het rapport ongeveer elke vijf jaar. Informatie over belangrijke veranderingen en hervormingen worden op regelmatige basis gepubliceerd op een online platform1, waarop ook het Engelstalige rapport beschikbaar is.

HiT en arbeids(on)geschiktheid

Aangezien het HiT geschreven is volgens een strikte template, is het geen uitputtende lijst met alle beleidsinitiatieven. Zo zijn de nieuwe wetgeving en initiatieven rond professionele re-activatie van langdurig zieken ‘back to work’ niet uitgewerkt. Hoewel dit ontegensprekelijk een belangrijk domein is met impact op de sociale zekerheid.
De focus van de HiT ligt op het medische, op de organisatie van de gezondheidszorg en de gezondheidzorgprofessionals. En daarin blijkt dus heel wat veranderd te zijn vergeleken met het vorige HiT-profiel. De voornaamste reden hiervoor is de zesde staatshervorming die een efficiëntere federale staat en grotere autonomie voor de deelstaten moest realiseren.2

Een van belangrijkste hervormingen in het Belgische gezondheidssysteem sinds 2014 is de bijkomende overdracht van bevoegdheden van de federale overheid naar de deelstaten. Tabel 1 bevat het overzicht van de bevoegdheidsverdeling binnen de gezondheidszorg tussen de federale staat en de deelstaten. Hieruit blijkt een toegenomen fragmentatie en complexiteit. Nu nog meer dan anders is bij elke vooropgestelde hervorming afstemming en samenwerking nodig om de impact op elkaars bevoegdheden in te schatten en om overlappingen en efficiëntieverlies te voorkomen. Toegankelijkheid en duurzaamheid van het zorgsysteem zijn constante doelstellingen voor de Belgische beleidsmakers. Tussen 2014 en 2019 was er een bijkomende focus op kwaliteit en efficiëntie. Dit weerspiegelt in de verschillende hervormingen sinds 2014 (zie Tabel 2). Qua transparantiebevordering voorziet de overheid sinds 2019 in een website (gezondbelgie.be/nl) die indicatoren verzamelt omtrent gezondheidsstatus en performantie van het Belgische gezondheidszorgsysteem.

Tabel 1:

De bevoegdheidsverdeling van organisatie van de gezondheidszorg na de zesde staatshervorming. Voor vele thema’s (preventie, ziekenhuizen, chronische zorg…) wordt er specifiek overleg georganiseerd tussen de verschillende beleidsniveaus (interministeriële conferenties en interkabinetten werkgroepen).
Federale staat
Gemeenschappen en Gewesten
Curatieve en psychiatrische zorg (acute en psychiatrische ziekenhuizen)
▶ Financiering operationele kosten
▶ Nationale planning: bepalen programmatiecriteria en aantal ziekenhuizen, ziekenhuisdiensten en zwaar medisch materiaal
▶ Bepalen van basis-organisatorische regels en karakteristieken voor ziekenhuizen, ziekenhuisdiensten en zorgprogramma’s en ziekenhuissamenwerking (minimum staf, materiaal, type zorg)
▶ Aanduiden/toewijzen van een universitair ziekenhuis
▶ Bepalen van het management en beslissingsproces
▶ Bepalen van terugbetaling voor medische en medischtechnische akten (reguleren en financieren van de verplichte ziekteverzekering)
▶ Financiering en investeringen van infrastructuur en zwaar medisch materiaal
▶ Bepalen van de geografische spreiding van ziekenhuizen, diensten en zwaar medisch materiaal op het grondgebied (met respect voor de nationale planning)
▶ Bepalen van erkenningscriteria voor de kwaliteit, organisatie en architecturale vereisten voor ziekenhuizen en ziekenhuisdiensten (met respect voor de nationale planning en de federale regels en budget)
▶ Het uitreiken van licenties/erkenning aan ziekenhuizen en de controle of ze aan de erkenningscriteria voldoen
Rehabilitatie en langdurige zorg
▶ Organisatie en financiering van bestaande revalidatie-overeenkomsten die niet getransfereerd zijn naar de deelstaten in 2014 (RIZIV-conventies)
▶ Organisatie en financiering van de revalidatiezorg in acute ziekenhuizen
▶ Bepalen van de terugbetaling voor medisch en medisch-technische akten (reguleren en financieren van de verplichte ziekteverzekering)
▶ Organisatie, programmering, erkenning en financiering van revalidatiecentra en gespecialiseerde (revalidatie)ziekenhuizen
▶ Organisatie en financiering van getransfereerde revalidatieconventies (ambulante en residentiele revalidatie voor o.a. psychosociale zorg, verslaafden, autisme)
▶ Toekenning van uitkeringen personen met een handicap
▶ Organisatie van ambulante revalidatie
▶ Organisatie, financiering en controle van thuis- en gezinszorg
Ouderenzorg
▶ Bepalen van de terugbetaling voor medisch en medisch-technische akten, inclusief verpleegkundigen aan huis (reguleren en financieren van de verplichte ziekteverzekering)
▶ Organisatie en financiering van de geriatrische afdelingen in acute ziekenhuizen
▶ Organisatie, programmering, erkenning en controle van residentiele zorg alsook de financiering van de collectieve verzorging (verpleegkundigen, staf…)
• Woonzorgcentra voor ouderen, kortverblijven (dagcentra…)
• Geriatrische ziekenhuizen
▶ Organisatie en controle op serviceflats
▶ Organisatie, financiering en controle van thuis- en gezinszorg
▶ Toekennen van uitkeringen voor ouderen met een zorgbehoefte
Geestelijke gezondheidzorg
▶ Psychiatrische ziekenhuizen en psychiatrische diensten in acute ziekenhuizen (zie ook bij de ziekenhuizen)
▶ Geestelijke ambulante gezondheidszorg o.v.v. mobiele teams
▶ Organisatie en financiering van enkele revalidatiecentra die niet zijn getransfereerd tijdens de zesde staatshervorming
▶ Bepalen van terugbetaling voor medisch / medisch-technische akten (reguleren en financieren verplichte ziekteverzekering)
▶ Organisatie, programmering, erkenning, financiering en controle op, alsook de financiering van de collectieve zorg (verpleegkundigen, staf…)
• Psychiatrische verzorgingstehuizen
• Geestelijke gezondheidscentra en diensten ambulant
• Initiatieven beschut wonen
• Revalidatie-overeenkomsten m.b.t. mentale gezondheidzorg
Federale staat
Gemeenschappen en Gewesten
Eerstelijnszorg
▶ Bepalen van terugbetaling voor medisch / medisch-technische akten (reguleren en financieren verplichte ziekteverzekering)
▶ Organisatie en coördinatie van eerstelijnszorg, palliatieve zorg (multidisciplinaire begeleidingsequipes) en sociale ondersteuning
Gezondheidszorgberoepen/professionals
▶ Erkenningscriteria bepalen
▶ Uitreiken van een VISA (licence to practice)
▶ Bepalen globale quota voor artsen en tandartsen
▶ Toekennen van RIZIV-nummer om terugbetaling van door hen uitgevoerde medische en medisch-technische prestaties door verplichte ziekte- en invaliditeitsverzekering te kunnen voorzien
▶ Organisatie en kwaliteit van gezondheidszorgpraktijken van individuele zorgverleners voorzien (ongeacht locatie, vergoedingsstatus of nationaliteit van de patiënt)
▶ Patiëntenrechten wetgeving
▶ Uitrol van eHealth (samenwerking met deelstaten)
▶ Opleiding
▶ Erkenning toekennen (controle – titel en kwalificatie)
▶ Subquota per specialisme bepalen
▶ Maatregelen voorzien om de voorziene quota te respecteren (voorbeeld ingangsexamen)
▶ Uitrol van eHealth (samenwerking met federaal)
Gezondheid promotie en preventie
▶ Verplichte vaccinaties (polio), nationale profylaxe campagnes en bescherming bevolking tegen ioniserende straling
▶ Gezondheidsopvoeding, promotie, preventieve gezondheidszorg
▶ Screeningprogramma’s, anti-verslavings-initiatieven, vaccinatie
▶ Preventieve gezondheidszorg voor kinderen en ondersteuning gezinnen in de zorg voor kinderen (voorbeeld Kind en Gezin)
Geneesmiddelen en gezondheidsproducten
▶ Regulering, monitoren en terugbetaling van geneesmiddelen en gezondheidszorgproducten

Tabel 2:

Belangrijke hervormingen en beleid (2014-2019).
Goedkeuring
Hervorming/beleid
Beschrijving
2014
Bevoegdheidsverdeling
▶ Zesde staatshervorming: transfer van enkele gezondheidzorgcompetenties van federaal naar de gemeenschappen/gewesten
2015
Ziekenhuizen
▶ Minister van Volksgezondheid en Sociale Zaken lanceert actieplan om ziekenhuislandschap en financiering te hervormen
2015
Geneesmiddelen
▶ Het Toekomstpact tussen de minister van V&SZ en farmaceutische industrie
2015
Toegankelijkheid
▶ Derde betalingssysteem eerstelijnszorg aan chronische en kwetsbare patiënten
2015
Chronische zieken
▶ Gemeenschappelijk plan tussen federaal en gemeenschappen/gewesten om een geïntegreerd en persoons-georiënteerd systeem te ontwikkelen met een focus op personen met een chronische aandoening
2015
Geneesmiddelen
▶ België, Nederland Luxemburg (en later ook Oostenrijk en Ierland) werken samen omtrent geneesmiddelenbeleid: horizon scanning, health technology assessment (HTA) en prijs en terugbetalingsafspraken (BeNeLuxA-agreement)
2016
Preventie
▶ Overeenkomst preventiebeleid federale autoriteiten en gefedereerde entiteiten
2016
Evidence-based practice
▶ Online portaal met gevalideerde EBP-richtlijnen is toegankelijk voor eerstelijns gezondheidszorgprofessionals
2017
Sunshine act
▶ Farmaceutische firma’s (voor geneesmiddelen en medische hulpmiddelen) verplicht op het platform betransparent.be de premies en voordelen bekend te maken die direct of indirect worden toegekend aan beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg, organisaties in de gezondheidszorg of patiëntenverenigingen
2018
eHealth
▶ Patiënten kunnen verschillende persoonlijke gezondheidsinformatie raadplegen via een online portaal/Personal Health Viewer
2018
Ziekenhuizen/kwaliteit
▶ Ziekenhuizen kunnen vrijwillig deelnemen in P4P-programma dat een specifiek budget toekent op basis van de geleverde kwaliteit van zorg
2019
eHealth
▶ Goedkeuring van het 2019-2021 eHealth-plan
2019
Ziekenhuizen
▶ Een nieuwe wet verplicht ziekenhuizen om hun expertise voor bepaalde zorg te concentreren en samen te werken in regionale netwerken (uitrol vanaf 2020)
2019
Health-indicators
▶ De autoriteiten controleren en publiceren op healthybelgium.be indicatoren over de gezondheidstoestand van de bevolking, prestaties van het gezondheidsstelsel, variaties in de medische praktijk en de organisatie van de ziekenhuissector
2019
Ziekenhuisfinanciering
▶ Er wordt een forfaitair bedrag betaald voor ziekenhuisverblijven die een standaardproces van laagcomplexe zorg vereisen dat weinig verschilt van patiënt tot patiënt (er werden 57 groepen gedefinieerd)
2019
Kwaliteit
▶ Nieuwe wet kwaliteitsvolle praktijkvoering in gezondheidszorg (volgt in 2021)
2020
eHealth
▶ Verplicht elektronisch voorschrijven

Ziekenhuis verplicht in netwerk

De reorganisatie van het ziekenhuislandschap wordt gekenmerkt door initiatieven rond zorgconcentratie voor complexe, dure of hoogtechnologische diensten. Verder is er meer samenwerking en takenverdeling binnen regionale en supra-regionale netwerken. Elk ziekenhuis is verplicht om tot een regionaal netwerk te behoren voor formele doorverwijzing en samenwerking. Supra-regionale samenwerking is nodig wanneer het om complexe zorg gaat, zoals bijvoorbeeld de chirurgie voor pancreas en slokdarm die sinds 2020 enkel in een beperkt aantal referentiecentra wordt terugbetaald. Ook in de financiering van de ziekenhuizen zijn maatregelen genomen om de uitgaven onder controle te houden en de zorgkwaliteit te verbeteren. Zo geldt sinds 2018 een P4P-programma (pay for performance) dat een extra budget uitkeert aan ziekenhuizen die goed scoren op enkele ziekenhuisbrede en pathologie-specifieke indicatoren. Sinds 2019 is er een systeem van ‘globale prospectieve bedragen’ voor ziekenhuisverblijven met standaardiseerbare en weinig complexe zorg. Denk aan knie- en heupprothesen, carpaletunnelsyndroom en bevalling. Deze ‘globale prospectieve bedragen’ variëren in functie van redenen voor opname (pathologie) en aard van de behandeling, maar zijn in elk ziekenhuis identiek. De patiëntligduur is verminderd dankzij enerzijds financiële incentives, medisch-technische vooruitgang, het inzetten op dag-hospitalisaties en de samenwerking met thuiszorgdiensten (bijvoorbeeld projecten voor verkorte ligduur na bevalling).

Competente zorgprofessionals

Sinds 2014 wordt de regulering van de zorgprofessionals hervormd en is ze gebaseerd op drie pijlers: competente zorgverleners, geïntegreerde en multidisciplinaire gezondheidszorg en patiëntgerichte zorg. Er werden nieuwe beroepstitels en bevoegdheden gecreëerd (zoals de verpleegkundig specialist, klinisch psycholoog en mondhygiënist). Bovendien werd een nieuwe wet op kwaliteitsvolle praktijkvoering in de gezondheidszorg uitgewerkt. Dit is een aanvulling op de wet betreffende de rechten van de patiënt en maakt de term ‘kwaliteitsvolle zorg’ concreet. Zo worden enkele minimale kwaliteitscriteria opgelegd aan zorgverleners, onafhankelijk waar ze hun activiteiten uitoefenen (ziekenhuis, bij de patiënt thuis of in een privépraktijk). Daarnaast is het de bedoeling dat ze hun bekwaamheid en ervaring bewijzen in een online portfolio en dat ze continuïteit en permanentie garanderen.

Sterkere rol huisarts en apotheker

Daarnaast is er ook versterking van de eerstelijns- en geïntegreerde zorg ingezet. Dit om de zorgcontinuïteit en -kwaliteit te verbeteren (bijvoorbeeld zorgtrajecten, eerstelijnszones). Hoewel huisartsen geen gate-keeping-rol hebben, werden maatregelen genomen om hun positie als voorkeurstoegang tot gezondheidsdiensten te versterken. Qua toegankelijkheid werd het derdebetalerssyteem – waarbij het ziekenfonds rechtstreeks aan de zorgverlener betaalt – uitgebreid naar eerstelijnszorg voor chronische en kwetsbare patiënten.
Ziekenhuizen werken verplicht samen in
(supra)regionale netwerken
De rol van de publieke apotheken werd versterkt met onder meer de invoering van de ‘huisapotheker’ voor chronische patiënten met meerdere geneesmiddelen. Om de toegang tot ambulante psychologische zorg te verbeteren wordt sinds 2019 onder bepaalde voorwaarden terugbetaling voor een consult bij een klinische psycholoog voorzien.
Sinds 2013 wordt een eHealth-plan uitgerold dat de informatie-uitwisseling tussen zorgverleners en -settings moet verbeteren: onder meer de digitalisering van medische gegevens, elektronische voorschriften (verplicht sinds 2020) en in 2018 de toegang van patiënten tot hun eigen persoonlijke gezondheidsgegevens.

Stem van de patiënt

Er werd ingezet op ‘evidence based medicine’ met de ontwikkeling van een nationaal Evidence Based Practice (EBP) Network dat voorziet in richtlijnen en opleidingen voor diverse zorgprofessionals (verpleegkundigen, kinesitherapeuten, artsen…). De stem van de patiënt wordt meer gevaloriseerd, onder meer doordat hun ervaringen worden opgenomen in het P4P-programma bij de financiering van de ziekenhuizen. En doordat patiëntenverenigingen meer worden betrokken in besluitvormingsprocessen.

Evoluties in preventie

Wat betreft preventie wordt er sinds 2016 formeel samengewerkt tussen de federale overheid en de deelstaten om het preventiebeleid in België te coördineren. Zo zijn er onder meer initiatieven genomen rond het promoten van gezonde voeding, het terugdringen van tabak-, alcohol- en drugsgebruik/verslaving, het verbeteren van mondzorg, het organiseren van een efficiënt en toegankelijk vaccinatiebeleid en bevolkingsonderzoeken (baarmoederhalskanker, borstkanker, dikkedarmkanker).
Nog meer dan anders is bij elke hervorming
afstemming
en samenwerking nodig

Geneesmiddelen en samenwerking industrie

Het kostenefficiënt gebruik van geneesmiddelen wordt aangemoedigd en het aandeel ‘goedkope geneesmiddelen’ stijgt. In 2015 zorgde het ‘toekomstpact’ met de farmaceutische industrie voor een garantie van investering in innovatie. Er zijn inspanningen om de transparantie te verhogen tussen farmaceutische industrie en gezondheidzorgprofessionals, maar toch ontbreekt het nog in de prijssetting van innovatieve geneesmiddelen. Zo zijn er de managed entry agreements tussen de farmaceutische firma’s en de nationale ziekteverzekering (RIZIV) die de patiënt snel toegang tot innovatieve geneesmiddelen geeft (lees ‘terugbetaald krijgt’), maar waarvoor soms nog onvoldoende bewijs is dat ze (kosten)effectief zijn. De terugbetaling van het geneesmiddel wordt dan gekoppeld aan een aantal financiële voorwaarden (zoals vertrouwelijke prijskortingen), aan het behalen van bepaalde gezondheidsresultaten en/of aan het verzamelen van bijkomende studiegegevens. Dankzij het vertrouwelijke karakter van de overeenkomsten, kunnen de farmaceutische firma’s nog steeds de officiële prijs van een product blijven hanteren in de landen waar ze een overeenkomst hebben afgesloten. Op die manier worden de prijsonderhandelingen die ze met de andere landen voeren, niet in het gedrang gebracht. Voor de autoriteiten wordt hierdoor echter het systeem van external reference pricing buiten spel gezet, omdat ze de werkelijk toegepaste prijzen in andere landen niet kennen. Bovendien riskeert een algemene, internationale toepassing van het systeem het werkelijke probleem in stand te houden. En dit probleem is dat de officiële prijzen van bij het begin zeer hoog worden gelegd, zonder dat dit op een transparante manier gerechtvaardigd wordt.
In april 2015 begon de officiële samenwerking tussen België en Nederland rond het geneesmiddelenbeleid, met een focus op prijszetting en terugbetaling van innovatieve (zeer dure) geneesmiddelen (BeNeLuxA: beneluxa.org). Ook Luxemburg, Oostenrijk en Ierland zijn in dit initiatief ingestapt.

Waar liggen precies de uitdagingen de komende jaren?

De gezondheidstoestand van de Belgische bevolking is in het algemeen goed, met een stijgende levensverwachting. Niettegenstaande de ingezette daling is er nog veel alcohol- en tabaksgebruik, plus een groei van het aantal personen met obesitas.
De Belgische bevolking groeit al enkele jaren op hetzelfde ritme met ongeveer 0,5 procent. Verwacht wordt dat het aandeel 67-plussers (de nieuwe verhoogde pensioenleeftijd) gaat stijgen van 16,5 procent in 2018 naar 22,9 procent in 2070.
Naast algemene vergrijzing van de bevolking is er ook de vergrijzing van het huisartsencorps (door hun toenemende gemiddelde leeftijd). En alhoewel de meest recentste cijfers aantonen dat meer artsen in opleiding het beroep huisarts kiezen, is er toch blijvend aandacht nodig, zodat de beschikbaarheid van huisartsen wordt gegarandeerd.
In de ziekenhuizen is er een groot aantal patiënten per verpleegkundige en ook hier moet dus duidelijk worden ingezet op beschikbaarheid.
Tot slot situeren de uitdagingen zich rond het gepast gebruik van geneesmiddelen (denk bijvoorbeeld aan het overmatig gebruik van antibiotica en psychotrope middelen) en de toegankelijkheid van bepaalde zorg zoals tandheelkunde en mentale zorgverlening. Dit laatste geldt dan met name voor de bevolkingsgroepen met een laag inkomen.

Verwijzingen

1.

Health Systems and Policy Monitor-platform: hspm.org

2.

Op 31 januari 2014 werden de wijzigingen aan de Grondwet, bijzondere wetten en wetten die de zesde staatshervorming uitvoeren in het Belgisch Staatsblad gepubliceerd.

Meer over HiT België

Via deze wegen is de Belgische HiT terug te vinden:
Downloadbaar in pdf-format via: kce.fgov.be/nl/publicaties/health-systems-in-transition-hit.
Nederlandse samenvatting op gezondbelgie.be/nl/hit.

Geef je reactie

Om te kunnen reageren moet je ingelogd zijn. Heb je nog geen account, maak dan hieronder een account aan. Lees ook de spelregels.