Dit proefschrift onderzoekt compensatieregelingen voor beroepsziekten en vergelijkt deze met het civiele aansprakelijkheidsrecht. Compensatieregelingen zijn ontwikkeld als laagdrempeliger alternatief en bieden doorgaans een vaste uitkering zonder erkenning van aansprakelijkheid, terwijl de mogelijkheid tot civiele procedures formeel behouden blijft.
Het juridisch-dogmatische deel van het onderzoek laat zien dat compensatieregelingen sterk van elkaar verschillen in doel, reikwijdte en causaliteitscriteria. Deze variatie kan leiden tot rechtsongelijkheid en onduidelijkheid voor betrokkenen. Waar het aansprakelijkheidsrecht primair is gestoeld op corrigerende rechtvaardigheid, zijn compensatieregelingen meestal gebaseerd op solidariteit en verdelende rechtvaardigheid. Tegelijkertijd kunnen zij elementen bevatten die feitelijk raken aan aansprakelijkheidsvragen, bijvoorbeeld door de wijze waarop werkgerelateerdheid of blootstelling wordt beoordeeld. Hoewel formeel geen aansprakelijkheid wordt erkend, kunnen de gehanteerde criteria van invloed zijn op latere civiele procedures. Ook de verrekening van compensatie met eventuele schadevergoedingen blijkt juridisch complex en vraagt om duidelijke afbakening.
Het empirische deel, gebaseerd op onderzoek onder chroom-6-benadeelden, laat zien dat betrokkenen compensatieregelingen vaak als onrechtvaardig ervaren. Genoemde knelpunten zijn een gebrek aan inspraak, onduidelijkheid over beoordelingsprocessen, twijfels over neutraliteit en onvrede over de hoogte van de uitkering. Deze factoren hangen samen met een laag vertrouwen in betrokken instanties en een grotere bereidheid om alsnog te procederen. Zowel procedurele rechtvaardigheid als uitkomstrechtvaardigheid blijken bepalend voor de ervaren legitimiteit van de regeling.
Op 17 april 2025 promoveerde Marlou Overheul aan de Universiteit Utrecht op dit proefschrift. De promotores waren Rianka Rijnhout en Kees van den Bos. In de conclusie stelt Overheul dat losse, ad hoc compensatieregelingen de onderliggende problemen rond beroepsziekten niet structureel oplossen. Zij pleit voor meer samenhangende en duurzame oplossingen waarin rechtvaardigheid, transparantie, onafhankelijkheid en duidelijkheid over causaliteit en compensatie een centrale plaats innemen. In andere landen wordt in navolging van verdrag nr. 121 van de International Labour Organization de methode van beroepsziektelijsten gehanteerd.
Meer lezen?
1.Wim Eshuis, Werknemers compensatie in de steigers. Schade door arbeidsongevallen en nieuwe beroepsziekten. Universiteit van Amsterdam, faculteit rechtsgeleerdheid 2013.
2. Yvonne Waterman, De aansprakelijkheid van de werkgever voor arbeidsongevallen en beroepsziekten. Erasmus Universiteit Rotterdam, faculteit rechtsgeleerdheid, 2009.
