Dit boek beschrijft hoe gezondheidspreventie meer integraal benaderd kan worden. Preventie is geen doel op zich. Het is een middel om de gezondheid te versterken. Dat is belangrijk voor de maatschappij en het individu.
Meer gezondheid zorgt voor meer participatie – als werkende, als vrijwilliger, als mantelzorger – en kan de druk op zorg en arbeidsmarkt verlichten.
De afgelopen 25 jaar hebben we te veel aandacht besteed aan individuele keuzes en zijn daarbij het maatschappelijk belang uit het oog verloren. Op langere termijn schaadt het verwaarlozen van het maatschappelijk belang individuen. Denk aan uitingen als: ‘Ik laat me niet vaccineren, want de kans dat ik ziek word is klein.’ Het risico is juist klein omdat de anderen jou beschermen door zich wel te laten vaccineren.
Auteur Paul van der Velpen is jarenlang directeur geweest bij diverse GGD’s. ama-assn.org
Weinig aandacht voor omgevingen
Met die overmatige aandacht voor de keuzevrijheid van het individu hangt ook samen dat er te weinig aandacht is voor omgevingen waarbinnen mensen hun keuzes maken: de school, de wijk, het werk, de supermarkt, het treinstation, de sportkantine. Voor die omgevingen zijn andere actoren verantwoordelijk dan de gebruikers ervan. In hoeveel scholen of bedrijven worden gezonde maaltijden aangeboden? Hoeveel gezonde producten zet de supermarktketen in de schappen? Als het de overheid niet lukt om een sociaal stelsel op te zetten dat burgers voldoende bestaanszekerheid biedt, waar ligt dan de verantwoordelijkheid voor de toename van chronische stress door zorgen over financiën en woonruimte? Laten we de aandacht richten op degenen die verantwoordelijk zijn voor die ongezonde omgeving, ongezonde lucht, ongezonde producten en een slecht functionerend sociaal stelsel.
Gemeenschappelijke taal
Volksgezondheid is niet alleen van de zorg. De zorg heeft een veel beperktere invloed op de volksgezondheid dan vaak gedacht. Meer investeren in de zorg helpt niet om de volksgezondheid te verbeteren. Het is noodzakelijk dat we er vanuit diverse terreinen aan werken. Dat vraagt om gemeenschappelijke taal en voldoende kennis van de andere domeinen om goede verbindingen te kunnen aanbrengen. Stedelijk ontwerpers kunnen bijvoorbeeld door de inrichting van de openbare ruimte mensen stimuleren tot bewegen en ontmoeten.
Hanteer bij het oordeel over preventie-effecten een maatschappelijk perspectief
Om de volksgezondheid via preventie te versterken zijn er landelijke en regionale korte- en langetermijndoelen nodig. Het doel van preventie lijkt te verschuiven naar het reduceren van de groei van de zorgkosten en beslag op de arbeidsmarkt. Preventie werkt het beste via een sociale omgeving en bij een samenhangende aanpak van verschillende interventies tegelijkertijd. Bedrijfsartsen kunnen een voortrekkersrol vervullen bij het implementeren van preventie in de werkomgeving.
Waardevolle adviezen
De Technische Werkgroep Kosten en Baten van Preventie heeft in 2023 waardevolle adviezen gegeven:
1.Hanteer bij het beoordelen van de effecten van preventie een maatschappelijk perspectief. Heb oog voor kosten en baten buiten het zorgdomein. Als er door meer gezonde levensjaren voor iedereen te creëren meer mensen maatschappelijk kunnen participeren dan zijn dat maatschappelijke baten die de moeite van het investeren waard zijn. De opbrengsten van het investeren in preventie landen niet uitsluitend binnen de zorg. De baten van preventie zijn veel breder.
2.Meet de gezondheidswinst van preventie op dezelfde manier als de gezondheidswinst van medische zorg. Voor elk gewonnen gezond levensjaar door preventie wordt 20.000 euro gerekend, terwijl dat bij berekening van de gezondheidswinst door kankermedicatie een veelvoud daarvan betreft. Bij medische behandelingen wordt nooit de vraag gesteld of deze de zorgkosten verlagen, van preventieactiviteiten wordt dit wel verwacht.
Kosten-batenanalyse
Vertaald naar de bedrijfs-en verzekeringsgeneeskunde moet bij een kosten-batenanalyse van preventie niet alleen gekeken worden naar de verlaging van het verzuim, maar ook naar verhoging van de productiviteit, verlaging van het verloop en het welzijn van werknemers.
Als bedrijfsartsen en verzekeringsartsen moeten we niet alleen werknemers individueel behandelen, maar ook aan de slag gaan met ziekmakende oorzaken op het werk en in de maatschappij. Alleen dan kunnen we integraal aan preventie werken en invulling geven aan onze maatschappelijke rol.
▶ Marieke van Hoffen is bedrijfsarts, Rijswijk. Contact: m.van.hoffen@humancapitalcare.nl
