De onderwijssector is een van de grootste werkgevers van Europa. In 2022 waren ruim tien miljoen mensen werkzaam als onderwijsprofessional, goed voor ongeveer vijf procent van de totale werkgelegenheid in de Europese Unie. De sector staat voor grote uitdagingen. Meer dan een derde van de huidige leraren nadert de pensioengerechtigde leeftijd, terwijl veel landen – ook Nederland – al kampen met personeelstekorten. Volgens EU-OSHA spelen arbeidsomstandigheden hierbij een belangrijke rol. Leraren worden geconfronteerd met een combinatie van hoge taakeisen, emotioneel belastend werk, administratieve druk en toenemende maatschappelijke verwachtingen. Die factoren kunnen leiden tot stressklachten, verminderd welbevinden en uitval.

Risico

Het onderzoek richt zich op psychosociale risico’s op de werkvloer en de gevolgen daarvan voor de mentale en fysieke gezondheid van onderwijsprofessionals. De onderzoekers combineerden een literatuurstudie met interviews met vertegenwoordigers uit de onderwijssector. Daaruit komt naar voren dat leraren regelmatig worden blootgesteld aan een stapeling van risicofactoren, waaronder hoge werkdruk, emotionele belasting, beperkte autonomie, baanonzekerheid en geweld of ongewenst gedrag. Voor bedrijfsartsen zijn deze uitkomsten herkenbaar. Psychosociale arbeidsbelasting geldt al langer als een belangrijke determinant van werkgerelateerde psychische klachten. Langdurige blootstelling aan hoge taakeisen in combinatie met beperkte regelmogelijkheden vergroot het risico op stressgerelateerde aandoeningen, burn-outklachten en langdurig verzuim. De onderwijssector vormt daarop geen uitzondering. De Europese onderzoekers signaleren bovendien dat de ervaren belasting gevolgen heeft voor de aantrekkelijkheid van het beroep en de bereidheid om in het onderwijs te blijven werken.

Agressie

Een opvallende bevinding is de rol van emotionele belasting. Leraren hebben intensief contact met leerlingen, ouders en collega’s en worden regelmatig geconfronteerd met complexe sociale problematiek. Daarnaast noemen de onderzoekers blootstelling aan agressie, intimidatie en verstorend gedrag als belangrijke psychosociale risico’s. Voor bedrijfsartsen betekent dit dat niet alleen de individuele belastbaarheid van werknemers aandacht verdient, maar ook de bredere organisatiecontext. Factoren als sociale steun, leiderschap, werkorganisatie en veiligheidscultuur kunnen volgens de onderzoekers een belangrijke beschermende werking hebben.

Tekorten

Het rapport beschrijft een vicieuze cirkel. Psychosociale belasting draagt bij aan uitval, vroegtijdig vertrek uit het beroep en verminderde aantrekkelijkheid van het leraarschap. Daardoor ontstaan of verergeren personeelstekorten, wat de werkdruk voor achterblijvende collega’s verder verhoogt. Ook ontwikkelingen als digitalisering spelen een rol. Hoewel digitale hulpmiddelen kansen bieden, kunnen zij volgens diverse Europese studies tegelijkertijd leiden tot technostress, een vervagende grens tussen werk en privé en een grotere ervaren werkintensiteit.

Preventie

EU-OSHA benadrukt dat psychosociale risico’s net als fysieke arbeidsrisico’s systematisch moeten worden aangepakt. Het rapport bevat tien praktijkvoorbeelden van interventies die gericht zijn op het voorkomen en beheersen van psychosociale belasting en het bevorderen van mentaal welzijn onder leraren. Daarnaast presenteert het agentschap beleidsaanbevelingen voor werkgevers, sociale partners en beleidsmakers. Vanuit bedrijfsgeneeskundig perspectief onderstreept het onderzoek het belang van een preventieve aanpak. Daarbij gaat het niet alleen om individuele begeleiding van werknemers met klachten, maar vooral om het signaleren en verminderen van werkgerelateerde risicofactoren. Vroegtijdige signalering van stressklachten, aandacht voor werkdruk, voldoende regelmogelijkheden en een veilige werkomgeving kunnen bijdragen aan het voorkomen van langdurige uitval. De onderzoekers wijzen erop dat effectieve preventie uiteindelijk niet alleen het welzijn van leraren ten goede komt, maar ook de continuïteit en kwaliteit van het onderwijs ondersteunt. Download hier het onderzoek.