Het gebruik van alcohol, tabak en andere drugs heeft een significant effect op de arbeidsproductiviteit via presenteïsme en absenteïsme.
Hoewel presenteïsme doorgaans een groter effect heeft dan absenteïsme, is dit moeilijker te meten omdat er tot nu geen gestandaardiseerde methoden bestaan. De scoping review van Kirrilly Thompson et al. had als doel de gebruikte instrumenten en benaderingen voor het meten van ATAD-gerelateerd (alcohol, tabak, andere drugs) presenteïsme in kaart te brengen.
De scoping review werd uitgevoerd volgens de JBI-methodologie en gerapporteerd volgens de PRISMA-richtlijnen uit 2020. Een gestructureerde search naar relevante studies gepubliceerd tot december 2024 werd uitgevoerd in Scopus, Ovid Medline en Latin and Caribbean Literature on Health Sciences (LILACS). Peer-reviewed studies, dissertaties en conferentie-abstracts die rapporteerden over ATAD-gerelateerd presenteïsme onder werknemers >18 jaar, waren geschikt om geïncludeerd te worden. Er werden geen restricties toegepast betreffende publicatiejaar en type werkplek/beroep.
Resultaten en discussie
De gestructureerde search leverde 2105 resultaten op, waarvan 27 studies voldeden aan de inclusiecriteria. De meeste studies (N=22) gebruikten een indirecte benadering om ATAD-gerelateerd presenteïsme te meten, waarbij verschillen in presenteïsme werden onderzocht tussen werknemers die wel en geen ATAD gebruikten. Directe benaderingen, waarbij expliciet werd gevraagd naar ATAD-gerelateerd presenteïsme, werden toegepast in 5 studies, en richtten zich uitsluitend op alcohol. Voor beide benaderingen was er aanzienlijke variatie in instrumenten en methode bij het meten van ATAD-gerelateerd presenteïsme. Het meestgebruikt waren de HPQ- (WHO Health and Work Performance) en WPAI-vragenlijsten (Work Productivity and Activity Impairment).
Deze scoping review biedt een overzicht van bestaande methoden om ATAD-gerelateerd presenteïsme te meten. Het onderzoek kan ondersteunen bij het kiezen van geschikte methoden en meetinstrumenten. Uit de studie blijkt ook dat er meer onderzoek nodig is naar hoe verschillende methoden en instrumenten de mate van presenteïsme beïnvloeden. Deze kennis is belangrijk om betrouwbaardere en meer gestandaardiseerde manieren te ontwikkelen om ATAD-gerelateerd presenteïsme vast te stellen.
Betekenis voor praktijk
Presenteïsme door alcohol-, tabaks- en drugsgebruik heeft waarschijnlijk een grote invloed op functioneren op het werk, maar wordt nog weinig eenduidig gemeten. Het ontbreken van gestandaardiseerde metingen kan de impact van middelengebruik op werkprestaties onderschatten. De grote variatie in meetmethoden maakt resultaten moeilijk vergelijkbaar. Dit onderstreept de noodzaak van betere, meer gestandaardiseerde instrumenten om signalen van functionele belemmering door middelengebruik beter te herkennen, passende en zo mogelijk preventieve interventies te adviseren en adviezen over werkvermogen en inzetbaarheid onderbouwd te maken.
▶ Gilbert Wijntjens is bedrijfsarts en redacteur van TBV, Bussum. Contact: gwmwijntjens@gmail.com
-
Thompson K, Ahad MA, Di Censo G, Hines S, Rich N, McEntee A, Bowden J. Present but overlooked: A scoping review of instruments and approaches for measuring presenteeism related to alcohol, tobacco & drug use. J Occup Rehabil. 2026 Mar;36(1):331-355.
