Bij het NCvB zijn de laatste tien jaar dertien beroepsziektemeldingen van varices binnengekomen. Dit betreft vijf vrouwen en acht mannen werkzaam in verschillende branches waarin zij veel moesten staan of langdurig in eenzelfde houding moesten werken. Genoemde beroepen waren: machine operator, horeca, timmerman, lasser, plaatwerker, medewerker slachterij, politie, operatieassistent, administratief medewerker, interieurbouwer, en medewerker glastuinbouw.
De incidentie van varices in Nederland is 2,7 per 1000 patiënten per jaar (vrouwen 3,5; mannen 1,8) toenemend met de leeftijd.
Over het voorkomen van varices door werk zijn geen goede cijfers bekend en er is weinig onderzoek naar gedaan. In een recent systematic review naar chronische veneuze insufficiëntie (CVI) als beroepsziekte bleken de volgende risicofactoren geassocieerd met het ontstaan van CVI: staand werk voor meer dan vier uur per dag; herhaaldelijk zwaar tillen; langdurig werken in zittende en staande positie. Zitten bleek minder risicovol dan staan of lopen. Er werden 25 studies tussen 1955 en 2021 geïncludeerd. De studies waren te heterogeen voor kwantitatieve data-analyse.3 In een studie waarbij retrospectief bij de patiënten in de eigen kliniek de relatie tussen werkenden met CVI en hun werkzaamheden werd geanalyseerd, werd naast bovenstaande risicofactoren tevens een hogere omgevingstemperatuur gevonden zoals in keukens en bakkerijen.4
Predisponerende risicofactoren zijn: vrouwelijk geslacht; oudere leeftijd; aantal doorgemaakte zwangerschappen; adipositas; roken; en familiaire belasting. Hierbij zijn geen afkapwaarden aan te geven vanwege de multicausaliteit van de aandoening.
Zes-stappenplan voor de beroepsziekte varices aan de hand van een casus
Casus
Een 55-jarige kledingverkoopster komt op het spreekuur van de bedrijfsarts. Zij is recent behandeld voor varices door een dermatoloog.5,6 Deze heeft haar naar haar beroep gevraagd. Toen zij vertelde dat zij fulltime kledingverkoopster was en de hele dag moest staan, opperde de dermatoloog dat de hele dag staan mogelijk een relatie had met haar varices en dat het advies was om het staan te gaan afwisselen met zitten en veel te bewegen.7,8 Mevrouw heeft bovenstaande besproken op een familieverjaardag en toen kwam ter sprake dat zij mogelijk een beroepsziekte had en dat haar werkgever sowieso verplicht was om te zorgen voor goede arbeidsomstandigheden. Een nichtje, casemanager bij een arbodienst, vertelde haar dat zij drempelloos een afspraak kon maken met haar bedrijfsarts.
De bedrijfsarts vatte haar klachten als volgt samen: Vrouw van 55 jaar recent behandeld aan varices aan het rechterbeen na drie jaar toenemend klachten van vermoeide benen, met name rechts, aan het eind van een werkdag. Een jaar geleden steunkousen gekregen via de huisarts, maar deze hebben onvoldoende geholpen. Mevrouw heeft een BMI van 22, heeft nooit gerookt, en heeft twee kinderen van 21 en 23 jaar, beiden met een ongecompliceerde zwangerschap. Haar beide ouders hadden varices, zij hebben 40 jaar een groentewinkel gehad. Mevrouw is vijftien jaar geleden weer aan het werk gegaan. Zij deed eerst administratief zittend werk. Sinds tien jaar werkt zij als verkoopster omdat zij meer klantencontact wilde. Vijf jaar geleden is zij bij haar huidige werkgever begonnen. Zij staat bijna de hele dag, loopt bij het helpen van klanten, en het aanvullen van de rekken. Zij mag alleen in de pauzes zitten.
Stap 1. Diagnose
De huisarts en de dermatoloog hebben de diagnose varices aan het rechterbeen gesteld.5,6
Stap 2. Vaststellen van de relatie met werk
Uit onderzoek komt naar voren dat varices kunnen worden veroorzaakt door factoren die in werk voorkomen zoals: staand werk voor meer dan vier uur per dag; langdurig werken in zittende en staande positie; geforceerde houdingen; herhaaldelijk zwaar tillen; en/of een hoge omgevingstemperatuur.3,4
Stap 3. Vaststellen van de blootstelling en de individuele gevoeligheid
Mevrouw heeft jarenlang vijf dagen per week meer dan vier uur per dag staand werk verricht. Wat de individuele gevoeligheid betreft heeft zij predisponerende factoren in de vorm van haar leeftijd, vrouw zijn, en een familiaire belasting. Hoewel bij de laatste moet worden meegewogen dat beide ouders ook jarenlang een beroep hebben gehad met veel staan. Zij is niet adipeus, heeft nooit gerookt, en heeft twee ongecompliceerde zwangerschappen gehad.
Stap 4. Verklaringen buiten het werk
Bij navraag heeft mevrouw in de privé-situatie en bij de uitoefening van hobby’s geen van bovenbeschreven risicofactoren.
Stap 5. Afweging en melden
Na afweging van bovenstaande informatie maakt de bedrijfsarts een melding van varicosis als beroepsziekte bij het NCvB met de CAS-code C670.
Stap 6. Interventie en preventie
Mevrouw is inmiddels behandeld voor haar varicosis, heeft beweegadviezen gekregen, en heeft steunkousen aangemeten gekregen.7,8
De bedrijfsarts leest in de RI&E weinig over de door mevrouw genoemde sta-tijden en besluit in gesprek te gaan met de werkgever om meer inzicht te krijgen in de dagelijkse belasting van de verkoopsters om vervolgens daarover te adviseren.
Literatuur
1. NCvB Registratierichtlijn Varices. Huidaandoeningen F005.
2. NCvB. Het zes-stappenplan beroepsziekten
3. Hirsch T, Wahl U, Rabe E. Venous disorders as an occupational disease – a systematic review on epidemiology, pathophysiology, and modification strategies. Vasa. 2024;53(3):172-184.
4. Costa D, Ielapi N, Bracale UM, et al. Work and the veins. A Retrospective Analysis of Work Activities in Patients with Chronic Venous Disease. Annals of Vascular Surgery. 2025;11OPA:22-33
5. NHG. Richtlijn Varices. Utrecht: NHG, 2009.
6. NVDV. Patiëntenfolder spataderen. Utrecht: NVDV.
7. TNO. Fysieke belasting. Leiden: TNO.
8. Arboportaal. Staand werk. Den Haag: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Arboportaal.
Gerda de Groene, Monique Derikx, Sietske Tamminga en Henk van der Molen zijn verbonden aan het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten
Contact: G.J.deGroene@amsterdamumc.nl
