De Duitsers kregen in 1889 als eersten een wettelijke pensioenregeling. Veel hadden ze er niet aan want je moest 70 zijn om te mogen stoppen met werken, een leeftijd die toen vrijwel niemand haalde. Willem Drees liet de AOW daarom ingaan bij 65 jaar. In de loop der jaren nam het aantal AOW’ers toe tot zo’n 3.700.000. Om de kosten te beheersen stijgt de AOW-leeftijd sinds 2012 geleidelijk. Het nieuwe kabinet wil dat dit iets sneller gebeurt.

Lang niet iedereen werkt tot het moment waarop AOW wordt uitgekeerd. Maar de leeftijd waarop werkenden stoppen steeg van gemiddeld 60,9 jaar in 2006 tot 66,1 jaar in 2024, terwijl de formele AOW-leeftijd verschoof van 65 naar 67 jaar. Vervroegd uitreden (VUT) wordt kennelijk minder populair. Je zou verwachten dat niet iedereen het volhoudt om langer te werken en dat dus een groter aantal zestigplussers een beroep moet doen op de WIA, WW of bijstand. Dat is echter niet terug te zien in het aantal verstrekte uitkeringen.

Langer werken en gezondheid

Wat leren we uit onderzoek? Maaike van der Noordt, Gulliver de Boer en Petra Eysink (werkzaam bij het RIVM) evalueerden de gevolgen van langer doorwerken op de gezondheid. Zij vergeleken drie cohorten 55-plussers, samengesteld in 2010, 2015 en 2019. Voor deze groepen nam de werkduurverwachting toe van 8,5 jaar (cohort 2010) tot 11 jaar (cohort 2019). De gezondheid van 55-plussers verbeterde enigszins in de onderzoeksperiode. In 2010 had 15,5 procent van hen een als slecht ervaren gezondheid, in 2019 was dit gedaald naar 13,8 procent. De onderzoekers schatten dat het gemiddelde aantal jaren dat in slechte gezondheid (1,5 jaar) of met een verminderd werkvermogen (2,5 jaar) wordt gewerkt hierdoor nagenoeg gelijk blijft, hoewel de pensioenleeftijd is opschoven.

Kwetsbare groepen

Maar dit gaat niet voor iedereen op, het gaat immers om gemiddelden. Van der Noordt en collega’s zochten uit welke groepen meer klachten ervaren en hoe dit hun gedrag beïnvloedt. Hoewel praktisch opgeleiden wat vaker last hebben van gezondheidsklachten, stoppen zij nauwelijks eerder dan theoretisch opgeleiden. Zwaar werk met een hogere fysieke of psychosociale werkbelasting heeft een negatief effect op het werkvermogen, maar dit heeft weinig invloed op het aantal jaar dat nog wordt gewerkt. Anders dan ik had gedacht werken mannen en vrouwen even lang door, al doen vrouwen dat iets langer met een slechte gezondheid.

De problemen in de VS zijn groter

Hoe is dit elders? Jingxuan Ma en collega’s onderzochten de effecten van langer doorwerken in de Verenigde Staten over een periode van 30 jaar. De pensioenleeftijd is daar nu ook 67. In 2022 werkten zowel mannen als vrouwen gemiddeld drie jaar langer dan in 1992. Anders dan in Nederland is het aantal gezonde jaren van Amerikaanse werknemers in deze periode niet gestegen. Hun levensverwachting is zelfs met twee jaar gedaald. Vooral Amerikanen die fysiek fors belast worden, werken daardoor langer met gezondheidsklachten. Psychosociale belasting blijkt vooral slecht uit te pakken voor werkers die al gezondheidsproblemen ervaren. Bestaande gezondheidsverschillen worden hierdoor versterkt.

De onderzoekers geven aan dat ze niet weten of de gesignaleerde gezondheidsproblemen en de daling in levensverwachting volledig zijn toe te schrijven aan factoren in het werk. Omdat ze geen informatie hebben over andere risicofactoren (zoals leefstijl), kan dit niet nader worden onderzocht. Duidelijk is wel dat de sociale zekerheid in de VS beperkter is dan hier. Veel Amerikanen moeten blijven werken om in de kosten van hun levensonderhoud te voorzien, ook als dat eigenlijk niet meer lukt.

Conclusie

Een dalende levensverwachting zien we hier gelukkig (nog) niet. In ieder geval niet op populatieniveau. Maar de vraag is wat de gevolgen zijn van langer doorwerken bij mensen die al vroeg gezondheidsproblemen ervaren, zeker wanneer ze werk doen met een forse lichamelijke of psychosociale belasting. Kennelijk ervaart deze groep ook hier niet de (financiële) ruimte om eerder te stoppen, want ze werken vrijwel even lang als anderen. Door de kabinetsplannen om de WW-duur te verkorten en de WIA-uitkering te versoberen neemt dit probleem nog toe.

Joost van der Gulden is TBV-redacteur
contact: joost.vandergulden@icloud.com