Beroepsziekten
07 jan 2026
Opslaan

Artikel bewaren

Je hebt een account nodig om artikelen in je profiel op te slaan

Login of Maak een account aan
Reacties0

Werkgebonden huidmaligniteiten

Monique Derikx
Gerda de Groene
Sanja Kezic
Sietske Tamminga
Henk van der Molen
Het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB) heeft de registratierichtlijn en het bijbehorende achtergronddocument ‘Werkgebonden huidmaligniteiten' geüpdatet.1 De registratierichtlijn richt zich vooral op huidkanker door beroepsmatige blootstelling aan natuurlijke uv-straling door de zon omdat dit de belangrijkste risicofactor is.
De richtlijn biedt praktische adviezen aan de bedrijfsarts voor zowel het signaleren van huidkanker bij werkenden, het in kaart brengen van risicofactoren, het beoordelen van beroepsgebondenheid en het inzetten van preventieve maatregelen. In het achtergronddocument is aanvullende informatie te vinden over de verschillende huidkankersoorten en risicofactoren.

Jaarlijks 70.000 nieuwe gevallen van huidkanker

Huidkanker is in Nederland de meestvoorkomende vorm van kanker, met jaarlijks ongeveer 70.000 nieuwe gevallen.2 In 2021 werden in Nederland 1.720 nieuwe gevallen van het plaveiselcelcarcinoom (11,7% van het totaal) en 3.111 nieuwe gevallen van het basaalcelcarcinoom (6,5% van het totaal) toegeschreven aan beroepsmatige blootstelling aan uv-straling.3
De bedrijfsarts heeft patiënten met werkgerelateerde huidkanker niet altijd (meer) in het zicht. Huidkanker wordt vaker op een hogere leeftijd gediagnosticeerd wanneer mensen niet meer werkzaam zijn. Daarnaast heeft een deel van de werkenden geen toegang tot de bedrijfsarts of komt niet bij de bedrijfsarts op het spreekuur omdat huidkanker niet altijd tot verzuim leidt. Toch heeft de bedrijfsarts een belangrijke rol bij de preventie en het opsporen van (vroege signalen van) huidkanker. Dit kan zich voordoen vanuit een preventief- of verzuimspreekuur, of vanuit een periodiek arbeidsgeneeskundig onderzoek (PAGO) bij bijvoorbeeld buitenwerkers. De NHG-standaard Verdachte huidafwijkingen geeft ook aan de bedrijfsarts richting voor het stellen van een waarschijnlijkheidsdiagnose.4
De belangrijkste aandachtspunten van de geactualiseerde registratierichtlijn Werkgebonden huidmaligniteiten worden hieronder weergegeven aan de hand van een casus.

Casus 58-jarige vrouw met huidkanker

Op het spreekuur ziet de bedrijfsarts een 58-jarige vrouw die sinds haar 22ste werkzaam is bij een grote tuinderij. In de wintermaanden werkt zij afwisselend binnen en buiten. In de zomermaanden vinden de werkzaamheden met name buiten plaats. Zij is recentelijk gediagnosticeerd met een plaveiselcelcarcinoom op haar neus. Het was een grote afwijking waardoor naast excisie ook aanvullende plastische chirurgie nodig was voor een esthetisch goed herstel. Hierdoor heeft zij tijdelijk niet gewerkt. Zij verwacht binnenkort weer te kunnen opstarten met haar eigen werkzaamheden en vraagt advies rondom het werken in de zon.

Stap 1. Vaststellen van de aandoening

  • De (werk)diagnose huidkanker wordt over het algemeen gesteld door de huisarts. De huisarts maakt daarbij gebruik van de NHG-richtlijn Verdachte huidafwijkingen.
  • De huisarts zal middels een anamnese, risicobeoordeling en lichamelijk onderzoek een waarschijnlijkheidsdiagnose en een differentiaaldiagnose opstellen waarna verder beleid volgt zoals voorlichting, aanvullend histopathologisch onderzoek, behandeling of verwijzing naar de dermatoloog.
  • Er zijn verschillende redenen om te verwijzen naar de dermatoloog. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om een sterk vermoeden op of een histopathologische bevestiging van een hoogrisico-basaalcelcarcinoom, ziekte van Bowen, plaveiselcelcarcinoom, dysplastische naevus, melanoom of lentigo maligna.
Vervolg casus: Wegens een hoge verdenking op een plaveiselcelcarcinoom in het aangezicht is mevrouw verwezen naar de dermatoloog waar de uiteindelijke diagnose wordt gesteld.

Stap 2. Vaststellen relatie met werk

De belangrijkste werkgerelateerde oorzakelijke factor is blootstelling aan natuurlijke uv-straling van de zon. Deze blootstelling is met name geassocieerd met het ontstaan van het plaveiselcelcarcinoom. Voor het basaalcelcarcinoom ligt de sterkte van de associatie wat lager. En voor het melanoom wordt er wel een associatie beschreven, maar is het bewijs minder sterk.5

Andere werkgerelateerde blootstellingen die kunnen leiden tot huidkanker zijn blootstelling aan uv-straling door artificiële bronnen, röntgenstraling, arsenicum, polychloorbifenyl, koolteer, minerale oliën en roet. Voor een aantal van deze blootstellingen geldt dat ze in de huidige tijd veel minder vaak voorkomen.

https://static-content.springer.com/image/art%3A10.1007%2Fs12498-025-2677-9/MediaObjects/12498_2025_2677_Fig1_HTML.jpg

Stap 3. Vaststellen aard en niveau van oorzakelijke blootstelling

Bij het beoordelen of huidkanker werkgerelateerd is, zal met name op basis van de historische werkanamnese een afweging moeten worden gemaakt. In de meeste gevallen zijn er geen blootstellingsgegevens aanwezig en daarnaast is er voor beroepsmatige zonblootstelling geen grenswaarde bekend.

https://static-content.springer.com/image/art%3A10.1007%2Fs12498-025-2677-9/MediaObjects/12498_2025_2677_Fig2_HTML.jpg
https://static-content.springer.com/image/art%3A10.1007%2Fs12498-025-2677-9/MediaObjects/12498_2025_2677_Fig3_HTML.jpg

Voor beroepsgebonden blootstelling aan natuurlijke uv-straling door de zon worden in de registratierichtlijn de volgende afwegingen meegegeven:

1.Gaat het om een buitenwerker? Denk aan beroepen binnen de volgende sectoren:

▶Agrarische sector: land- en tuinbouwarbeiders, boom- en fruittelers, hoveniers.

▶Natuur- en bosbeheer: houthakkers, boswachters, werknemers bos- en natuurbeheer.

▶Bouwvakkers (die hoofdzakelijk buiten werken).

▶Dakdekkers.

▶Wegenbouw en stratenmakers.

▶Postbodes

▶Visserij, scheepspersoneel en havenarbeiders.

▶Transportsector; vrachtwagenchauffeurs, laders en lossers.

▶Professioneel (buiten-)sporters, trainers en coaches.

2. Plaats en aantal huidlaesies, persoonlijke risicofactoren. Denk aan de volgende punten:

▶Huidkanker door blootstelling aan natuurlijke uv-straling tijdens het werk komt vooral voor op de aan de zon blootgestelde plekken zoals het gezicht, de nek en rugzijde van de handen.

▶Voor actinische keratose (AK) wordt in zowel België als Duitsland aangehouden dat er sprake moet zijn van meervoudige laesies: in Duitsland gaat het om meer dan vijf nieuwe AK’s per jaar of een veldcarcinisatie > 4 cm², terwijl België een drempel hanteert van ten minste zes AK’s op dezelfde zonblootgestelde huidzone met bewezen langdurige beroepsmatige blootstelling. Individuele risicofactoren kunnen de kans op het ontwikkelen van beroepsgebonden huidkanker verhogen zoals een licht huidtype, bepaalde erfelijke syndromen, veel moedervlekken en een verzwakt immuunsysteem.

Vervolg casus: Huidkanker komt vaker voor bij buitenwerkers zoals bij deze medewerker van een tuinderij. Zij heeft 36 jaar voornamelijk buiten gewerkt zonder beschermende kleding en gebruik van zonnebrandcrème. Deze vrouw heeft een licht huidtype (3) en er is regelmatig sprake geweest van huidverbranding.

Stap 4. Andere verklaringen

Andere verklaringen die uitgesloten dienen te worden zijn blootstelling aan natuurlijke uv-straling in de privésituatie en/of het gebruik van artificiële uv-bronnen zoals zonnebanken.
Vervolg casus: Er is geen sprake van overmatige zonblootstelling, zonverbrandingen of zonnebankgebruik in de privésituatie.

Stap 5. Concluderen en melden

Huidkanker kan als (vermoedelijke) beroepsziekte door de bedrijfsarts worden gemeld indien deze van mening is dat er tijdens het werk een dermate blootstelling aan natuurlijke uv-straling door de zon, dan wel aan andere carcinogenen, heeft plaatsgevonden dat dit een zeer belangrijk aandeel heeft gehad in het ontstaan van huidkanker.
Vervolg casus: Door 36 jaar werkzaam te zijn als buitenwerker, met veel blootstelling aan de zon en het oplopen van meerdere zonverbrandingen na het werken buiten, kan dit worden aangemerkt/beschouwd als een vermoedelijke beroepsziekte.

Stap 6. Preventieve maatregelen en interventies inzetten en evalueren

De registratierichtlijn en het achtergronddocument geven adviezen over de verschillende mogelijkheden tot preventie van werkgerelateerde huidkanker. Ook bij de genoemde casus is het van belang dat mevrouw zich in de komende jaren goed beschermt voor de invloeden van natuurlijke uv-straling door de zon.

Preventie

Enkele praktische voorbeelden van primaire preventie voor blootstelling aan natuurlijke uv-straling door de zon zijn:

  • Technische maatregelen: creëer schaduwplekken, zowel tijdens het werk als tijdens pauzes.
  • Organisatorische maatregelen:
• pas werkuren aan om blootstelling aan de zon tijdens de piekuren (12.00-15.00 uur) te minimaliseren.

• Informeer werknemers over de risico’s.

  • Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM):
• Laat werknemers uv-beschermende kleding dragen met lange mouwen, lange broekspijpen en hoeden met nekbescherming.
• Zorg voor aanwezigheid en gebruik van zonnebrandcrème (elke 2 uur opnieuw insmeren, bij transpiratie nog vaker) met een hoge beschermingsfactor (minimaal 30, met uva-filter).

Secundaire preventie is gericht op het vroegtijdig opsporen van huidkanker, denk daarbij aan;

  • Zelfonderzoek. Stimuleer werknemers om zelf regelmatig de huid te controleren op verdachte plekjes. Zorg ervoor dat zij goed geïnformeerd zijn over de risico’s én over hun eigen huid, zodat veranderingen vroegtijdig worden opgemerkt en tijdig de huisarts wordt geraadpleegd.
  • Periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO). Het doel van een PAGO is om de gezondheid van werknemers systematisch te bewaken en te beschermen in relatie tot hun werk. Een PAGO gericht op werkgerelateerde huidkanker kan de volgende aspecten bevatten:
• Het geven van informatie over de risico’s, de mogelijkheden tot bescherming en het stimuleren van zelfonderzoek door werknemers zelf.
• Het uitvoeren van een anamnese en lichamelijk onderzoek door een geschoolde bedrijfsarts. Dit dient echter goed overwogen te worden omdat dit ook een aantal nadelen kent. Het gevaar kan bijvoorbeeld bestaan dat werknemers gaan vertrouwen op de controles op de werkplek waardoor ze hun eigen huid niet meer controleren of waardoor ze mogelijk minder gebruik gaan maken van zonbeschermingsmaatregelen.

Referenties

1.Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB). 2025. Registratierichtlijn Werkgebonden huidmaligniteiten. beroepsziekten.nl/registratierichtlijnen/kanker/werkgebonden-huidmaligniteiten

2.VZinfo. Huidkanker. vzinfo.nl/huidkanker

3.Bijdragen van beroepsmatige blootstellingen aan kanker in Nederland. TNO, 2025. publications.tno.nl

4.NHG-standaard Verdachte huidafwijkingen. Nederlands Huisartsen Genootschap. 2017. richtlijnen.nhg.org/standaarden/verdachtehuidafwijkingen#samenvatting-richtlijnen-diagnostiek

5.The effect of occupational exposure to solar ultraviolet radiation on malignant skin melanoma and nonmelanoma skin cancer: a systematic review and meta-analysis from the WHO/ILO Joint estimates of the workrelated burden of disease and injury. Geneva: World Health Organization; 2021. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.

Aandachtspunten

  • Nieuwe registratierichtlijn Werkgebonden huidmaligniteiten.
  • Handreiking aan de bedrijfsarts voor signalering, preventie en het melden van werkgebonden huidmaligniteiten.

▶ dr. Monique Derikx en dr. Gerda de Groene zijn verbonden aan het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten, Amsterdam UMC, Amsterdam. Contact: m.h.m.derikx@amsterdamumc.nl

▶ dr. Sanja Kezic, dr. Sietske Tamminga en prof. dr. Henk van der Molen zijn verbonden aan de afdeling Public and Occupational Health, Amsterdam UMC, Amsterdam

Geef je reactie

Om te kunnen reageren moet je ingelogd zijn. Heb je nog geen
account, maak dan hieronder een account aan.
Lees ook de spelregels.