Verspreiding van (tropische) infectieziekten

Quirijn de Mast, internist-infectioloog bij het Radboudumc, illustreerde aan de hand van wereldkaarten hoe infectieziekten zich, mede door klimaatverandering en reizen, steeds vaker in Europa verspreiden. Quirijn legde uit dat vaccineren zinvol kan zijn: Dengue verloopt vaak asymptomatisch, maar kan complicaties hebben als plasmalekkage en bloedingsneigingen, vooral bij een tweede besmetting.

Vaccineren heeft dan als doel om die complicaties te voorkomen. Een vaccin voor Chikungunya is relevant om de persisterende gewrichtsklachten te voorkomen. Voor werkenden ‘in het groen’ is preventiebeleid essentieel, inclusief vaccinatie overwegen, om daarmee tekenencefalitis te voorkomen. Voor infectieziekten als Ebola, Malburg of Krim-Congo virus geldt: de kans dat er in Nederland een patiënt is, is héél klein. Maar met dusdanig grote consequenties dat de gezondheidszorg heel goed erop voorbereid moet zijn. Het Radboudumc is gespecialiseerd in het opvangen van dergelijke patiënten. In zo’n geval wordt meteen een crisisteam geformeerd, waarin ook een bedrijfsarts zit die de consequenties voor de werknemers bewaakt en beperkt. Voor de artsen werkzaam in arbeid en gezondheid is het van belang om actief te vragen naar werk, reizen (niet alleen naar de tropen, ook Zuid-Europa telt), teken en muggen. Vraag ook na of collega’s of familie blootgesteld kunnen zijn: zo bleek een patiënt viscerale Leishmania te hebben, door bezoek van zijn zoon die in Spanje woont. En vooral belangrijk: vraag niet alleen of de infectie voorbij is, maar ook welke functionele beperkingen overblijven om de vertaling naar belastbaarheid te maken.

Een arts wordt patiënt – verlies van beroep, maar niet van missie

Meta van der Woude vertelde indrukwekkend hoe zij weer continuïteit in haar leven kreeg, nadat ze als intensivist besmet met COVID-19 op de IC van haar eigen ziekenhuis terecht kwam.Ze mocht daar geen bezoek ontvangen, wat heel erg belastend was. Overgeplaatst naar het Radboudumc ervoer ze hoe belangrijk bezoek is, en ze pleit er daarom voor om het belang van patiënten centraal te stellen.

Ze kreeg ook het post-intensive care syndroom (PICS), wat gepaard gaat met zowel lichamelijk, cognitieve als psychische klachten. De thema’s communicatie, capaciteit en continuïteit waren de rode draad van haar verhaal. Een revalidatiearts vertelde haar dat terugkeer in haar werk als intensivist waarschijnlijk niet mogelijk zou zijn. Op deze woorden was ze niet voorbereid, deze communicatie kwam hard aan. Als vrijgevestigde intensivist was er geen begeleiding van een bedrijfsarts, en (te) weinig begeleiding vanuit de arbeidsongeschiktheidsverzekering. Werken aan haar conditie was aanvankelijk vooral trainen, wat juist tot verzuring van spieren leidt, gevolgd door langdurig herstel. Nu neemt ze meer rust, heeft ze minder klachten en is helderder in haar hoofd. Ze illustreerde wat het voor haar betekende om van de parkeerplaats van Burgers’ Zoo via hellende paden en benauwde warmte van de Bush in de zaal te komen. Artsen in de curatieve sector kijken meestal naar ‘wat kan iemand?’, bijvoorbeeld door spierkracht te meten. Meta’s boodschap is: ‘kijk niet of het kan, maar kijk naar wat het iemand kost’. Als iemand in staat is om gedurende een uur een helder gesprek met je te voeren, wil dat niet zeggen dat het thuis goed gaat. Vraag dus ook naar hoe het de dag erna gaat, en de daaropvolgende dag. Ze werkt nu als medisch adviseur waarbij zij cliënten ondersteunt bij letselschade en mogelijke medische fouten, met name bij kinderen of na mogelijke fouten op een IC. Op die manier kan ze cliënten en families bijstaan en opnieuw van betekenis zijn, en heeft ze weer continuïteit gevonden.

Post-COVID en arbeidsongeschiktheid

Dat veel mensen na COVID-19 besmetting arbeidsongeschikt raken kwam ook naar voren tijdens de presentatie van Nina Wijnands, verzekeringsarts bij UWV en werkzaam bij Academisch kenniscentrum Arbeid en Gezondheid Zuid Oost Nederland. Uit het CBBS zijn gegevens gehaald om de impact van het post-covidsyndroom (PCS) op einde wachttijd te onderzoeken. De invloed van de vier golven zijn goed herleidbaar.

Het merendeel van de patiënten is vrouw en de mediane leeftijd 48 jaar. Een derde van de patiënten had alleen last van post-covid gerelateerde klachten bij de einde wachttijd (PSG-groep), bij de overige tweederde was er ook sprake van een andere bijkomende aandoening. Het merendeel van de patiënten kreeg uiteindelijk een uitkering toegekend. Uit de eerste resultaten blijkt verder dat een groot aandeel van de patiënten bij einde wachttijd nog kampte met uitgebreide klachten op energetisch en cognitief vlak, waar ook rekening mee gehouden dient te worden bij het vaststellen van de belastbaarheid. Ook klachten passend bij posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom (POTS) of post-exertionele malaise (PEM) waren bij meerdere patiënten aanwezig.

Patiënten hebben vaker uitgebreide multidisciplinaire en/of paramedische behandelingen doorlopen. Geconcludeerd kan worden dat PCS voor iedereen anders verloopt, en dus maatwerk nodig is ook bij het vaststellen van de belastbaarheid.

Komt een bedrijfsarts in een dierentuin

Karin Hosmus (Hosmus Synergie en docent bij de SGBO) vertelde wat het betekent om als bedrijfsarts te werken voor een organisatie als Burgers’ Zoo. Ze deed dit aan de hand een fictieve casus van een vrouwelijke dierentuinmedewerker. Deze meldde zich na een dienstreis met verblijf in dierentuin in het buitenland bij de huisarts met steeds erger wordende griepachtige klachten. In het ziekenhuis bleek sprake van forse pneumonie: Psittacose, ofwel papengaaienziekte, veroorzaakt de bacterie Chlamydia psittaci, opgelopen door inademen van opwaaiend stof uit ontlasting of veren van besmette vogels. Als bedrijfsarts voor een dierentuin heb je uiteraard een rol in de verzuimbegeleiding. Daarnaast overleg je met de behandelend arts, om duidelijkheid te krijgen over de exacte verwerker. Je dient na te gaan of het meldingsplichtig is in kader van Wet publieke gezondheid: Psittacose valt in categorie C, en moet binnen een werkdag gemeld worden aan de GGD. Uiteraard ga je ook na of het om een beroepsziekte gaat: dierenverzorgers hebben vaak als hobby om andere dierentuinen te bezoeken! Mogelijke risicogroepen zijn immuun-gecompromitteerde volwassen en zwangeren: er zijn casus over zwangerschapscomplicaties beschreven, de associaties zijn onzeker. Karin benadrukt het belang van preventie, zoals beperken van handel in geïmporteerde vogels, het nat schoonmaken van kooien om stofvorming te voorkomen en gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen. Overleg met de dierenarts is nodig over de mogelijke transmissie, en preventie van en beheersing bij zowel dieren als mensen. Samen met de KAM coördinator en de dierenarts wordt jaarlijks een plan gemaakt dat naar de dierenarts van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit gaat, waarin ook preventief zaken worden opgepakt zoals bijvoorbeeld vaccinaties voor verzorgers.

Reizen in de tijd binnen Sociale geneeskunde

Tot slot sprak Aura Timen, afdelingshoofd van Eerstelijnsgeneeskunde, waar de SGBO een onderdeel van is. Vanwege het jubileum ging ze na wat nog meer gebeurde in 1960, het startjaar van de opleiding: de term fabrieksgeneeskunde veranderde naar een officieel erkend specialisme, namelijk bedrijfsgeneeskunde. Vanaf 1960 zijn er verschillende trends in infectieziekten: nieuwe infectieziekten als HIV/AIDS, Ebola en SARS kwamen op, diverse pandemiën, maar ook opkomst van surveillance en diagnostische technieken: we hebben beter leren kijken en diagnosticeren. AI speelt nu ook een toenemende rol in ‘early warning’.

Op deze feestelijke dag bracht ze toch eerst zorgelijke berichten. Er is een omslag van minder naar meer: meer antimicrobiële resistentie, klimaatproblemen, desinformatie en polarisatie. Er is ook een omslag van meer naar minder, zoals een dalende vaccinatiegraad, minder gemeenschapsgevoel en vertrouwen.

In wekelijk elke sector is aandacht voor infectieziekten relevant. En daar begint het positieve verhaal. Aura ziet dat artsen arbeid en gezondheid en artsen infectieziektebestrijding complementair aan elkaar zijn. De infectieziektearts kijkt vooral naar de transmissieketen: wat is de bron, hoe kunnen we die elimineren en hoe kunnen we de gastheer beschermen middels screenen, profylaxe. Het arboperspectief heeft grote toegevoegde waarde: preventie, de RI&E en de gevolgen voor het werk en belastbaarheid, daarin zijn de bedrijfs- en verzekeringsgeneeskunde uniek. Ze ziet een mooie toekomst voor de artsen arbeid en gezondheid, met een basis in de wetenschap, een gedegen opleiding met interprofessionele interacties. Aura sloot af met twee mooie cadeaus voor het 65-jarig bestaan: de start van de academische werkplaats Domeinoverstijgende arbeidsgerichte netwerkzorg (DANZ) en de benoeming van een hoogleraar met de leerstoelopdracht Arbeidsgerichte netwerkzorg per 1 september. Aan het einde van de zomer wordt bekend wie benoemd is, en op het Prinsjesdagsymposium zal de kersverse hoogleraar een presentatie verzorgen.

Als afwisseling met de inhoudelijke presentaties brachten SGBO-collega’s Pieter van der Kruis, Sheila van de Sande en Tristan Garos de deelnemers letterlijk in beweging. Pieter en Sheila zongen als Andre Hazes avatars tot slot een jubileumlied, gemaakt op de melodie van ‘Bloed, zweet en tranen’. Met het refrein zongen alle deelnemers van de Slotdag mee. Een feestelijke afsluiting van de Slotdag en het jubileumjaar:

Samen leiden wij nu op.  
Het LOP, PO’s en aios
Zonder jullie, zonder jullie zijn wij een flop
En zo is het maar net!

Na de lunch was er gelegenheid om Burgers’ Zoo te bezoeken.

Nathalie Donders is wetenschappelijk docent bij de SGBO. Contact: nathalie.donders@radboudumc.nl