De veertig combinaties zijn geen klassieke top 40 van beroepen met de meeste arbeidsongevallen. De Arbeidsinspectie kijkt breder naar drie domeinen:

• gezond werk: onder meer fysieke en psychische belasting;
• veilig werk: blootstelling aan gevaarlijke omstandigheden en onveiligheid;
• eerlijk werk: bijvoorbeeld arbeidsmarktpositie, contractzekerheid, beloning en sociale steun.

Een beroep kan daardoor hoog in de lijst terechtkomen omdat werknemers op meerdere terreinen kwetsbaar zijn. Zo kan een werknemer te maken hebben met fysiek zwaar werk én een hoge werkdruk, terwijl tegelijkertijd sprake is van een tijdelijk contract, weinig sociale steun en een beperkte mogelijkheid om zelf invloed uit te oefenen op de werkomstandigheden.

Risicocombinaties

Een van de belangrijkste boodschappen uit het rapport is dat de risico’s elkaar kunnen versterken. Werknemers die bijvoorbeeld fysiek zwaar werk doen, hebben niet automatisch een verhoogd risico op uitval. Dat risico kan groter worden wanneer daar een hoge werkdruk, onvoldoende herstelmogelijkheden, nachtwerk of weinig steun van leidinggevenden bij komt. Ook sociale en arbeidsmarktkenmerken spelen een rol. In verschillende risicovolle beroep-sectorcombinaties zijn werknemers vaker laagopgeleid, hebben zij een laag inkomen of een onzekere arbeidsmarktpositie. Sommige groepen zijn vaker in het buitenland geboren en werken relatief vaak op basis van een flexibel contract. Dat maakt preventie ingewikkelder. Een advies over ergonomie of werkbelasting is mogelijk onvoldoende wanneer een werknemer tegelijkertijd weinig invloed heeft op het werk of bang is om een tijdelijk contract niet verlengd te krijgen.

Top 40

De Top 40 lijst die de Arbeidsinspectie samenstelde bevat een brede variatie aan beroepen en sectoren. De risico’s verschillen sterk per groep. In sommige gevallen ligt de nadruk op fysiek zwaar werk en gevaarlijke stoffen, terwijl in andere combinaties psychosociale arbeidsbelasting of een kwetsbare arbeidsmarktpositie de belangrijkste problemen vormen. Welichten er een paar uit. Zo hebben beveiligingswerkers in de particuliere beveiliging volgens de Arbeidsinspectie met een breed spectrum aan risico’s te maken. Zij rapporteren vaker een slechte algemene gezondheid, werkgerelateerd verzuim en psychische vermoeidheid. Ook nachtwerk en een slechte werk-privébalans komen relatief vaak voor. Daarnaast ervaren zij zowel intern als extern ongewenst gedrag en conflicten met collega’s, leidinggevenden of de werkgever. Het werk is bovendien geregeld onveilig. Deze combinatie maakt de groep vanuit het perspectief van de bedrijfsgezondheidszorg bijzonder relevant. Ook koks in de restaurantsector komen naar voren als een kwetsbare groep. Zij hebben relatief vaak te maken met hoge kwantitatieve taakeisen, ongezonde arbeidspatronen en een slechte werk-privébalans. Daar komen fysieke belasting, blootstelling aan gevaarlijke stoffen en onveiligheid bij. Werknemers geven bovendien aan meer maatregelen tegen zwaar lichamelijk werk nodig te vinden. Een andere kwetsbare groep bestaat uit uitzendkrachten die werken als onder meer bouwarbeider, metaalarbeider, monteur, elektricien, reparateur of houtbewerker. Hier komen verschillende risicodomeinen samen: een slechte arbeidsmarktpositie, een laag opleidingsniveau, beperkte sociale steun en onvrijwillig flexibel werk. Tegelijkertijd rapporteren werknemers psychische vermoeidheid en een slechte werk-privébalans. Ook fysieke overbelasting, blootstelling aan gevaarlijke stoffen en onveiligheid spelen een rol.

Arbeidscontext

De top 40 laat zien dat het begrip arbeidsrisico steeds minder goed in één categorie is te vangen. Een werknemer met rugklachten kan bijvoorbeeld niet alleen zwaar tillen, maar ook structureel onder tijdsdruk werken, weinig pauzes nemen en weinig invloed hebben op de planning. Een werknemer met psychische klachten kan niet alleen last hebben van hoge taakeisen, maar ook van nachtwerk, conflicten en een gebrek aan sociale steun. Daarmee raakt het rapport aan een belangrijk uitgangspunt van de bedrijfsgezondheidszorg: gezondheid op het werk wordt niet alleen bepaald door de taak zelf, maar ook door de manier waarop het werk is georganiseerd.