In een grijs verleden deed ik intelligentieonderzoeken en moest ik soms de boodschap brengen: ‘Uw IQ score is 75, dat betekent dat u zwakbegaafd bent.’ Niet de leukste boodschap om te brengen en genoeg reden om hem anders in te kleden. Gelukkig wordt de term ‘zwakbegaafd’ inmiddels vaak vervangen door ‘moeilijk lerend’. Een hele verbetering als je het mij vraagt. ‘Uw IQ score is 75, dat betekent dat u moeite heeft met leren’, is een vriendelijkere boodschap die de waarheid ook nog eens recht doet. Bovendien – en niet onbelangrijk – iemand met een lager IQ herkent dit gelijk; ja, ik heb inderdaad moeite met leren en het wordt als minder stigmatiserend ervaren dan het label ‘zwakbegaafd’. Een hele verbetering dus.
Even iets meer achtergrond over IQ-scores. De meeste mensen hebben een IQ van 100. Dat is gewoon een afspraak want dat is de mediaan, het gemiddelde en de modus. Praktisch gezegd, de helft van de bevolking scoort meer dan 100 en de andere helft minder dan 100, de meeste mensen scoren 100 en het gemiddelde van alle scores is 100.
Op Wikipedia staan de IQ-scores keurig op een rij:
Boven 130: Hoogbegaafd
121 – 130: Begaafd
115 – 120: Bovengemiddeld
85 – 115: Gemiddeld
70 – 85: Benedengemiddeld/zwakbegaafd
50 – 70: Lichte verstandelijke beperking
35 – 50: Matige verstandelijke beperking
20 – 35: Ernstige verstandelijke beperking
Onder 20: Diepe verstandelijke beperking
In het bovenstaande rijtje ontbreekt ‘moeilijk lerend’ en staat er nog gewoon ‘zwakbegaafd’, maar bij ‘moeilijk lerend’ gaat het over de IQ’s van 70 tot 85. Als je een IQ tussen de 85 en 115 hebt dan is je intelligentie ‘normaal’ of ‘gemiddeld’. Als dat zo is, dan zullen de IQ’s tussen 115 en 130 wel ‘hoogbegaafd’ zijn toch? Nee, daarvoor moet je IQ hoger dan 130 zijn. Maar waarom worden ‘begaafd’ en ‘hoogbegaafd’ ook niet gelijk omgedoopt tot ‘makkelijk lerend’ en ‘zeer makkelijk lerend’?
Het is een goed idee om afscheid te nemen van het idee van zwakbegaafd. ‘Begaafd’ ruikt te veel naar een vaststaande eigenschap. Bijvoorbeeld, kinderen die opgroeien in moeilijke omstandigheden hebben veel stress en het is bekend dat dit invloed heeft op je intelligentie(scores). Als je iemand de boodschap meegeeft dat die zwakbegaafd, zeg je daarmee indirect dat die daar maar mee moet leren leven. Als je zegt dat die ‘moeilijk lerend’ is, benoem waar iemand tegenaan loopt; iets leren kost meer moeite.
Maar voor iemand die hoogbegaafd is gaat het leven ook niet altijd over rozen. Ooit gaf ik een workshop over de Kunst van het falen voor promovendi. Na afloop kwam een deelnemer naar me toe. Hij was natuurkundige en had op het punt gestaan om te stoppen. Hij was er voor het eerst in zijn leven tegenaan gelopen dat hij iets moeilijk vond. School was nooit moeilijk voor hem geweest en natuurkunde op de universiteit ook niet. Maar nu liep hij tegen de grenzen van zijn kunnen aan en wilde hij de handdoek in de ring gooien. Als hij opgegroeid was met het idee dat hij ‘zeer makkelijk lerend’ was, had hij eerder de conclusie getrokken dat hij eindelijk bij een punt in zijn leven was gekomen waarin het leren hem niet meer in de schoot geworpen werd.
Goed idee dus om ‘zwakbegaafd’ als term bij het grofvuil te zetten, maar zullen we dan ‘begaafd’ en ‘hoogbegaafd’ daarnaast zetten en deze mensen ‘makkelijk lerend’ en ‘zeer makkelijk lerend’ noemen? Als het goed is zijn we ons hele leven aan het leren, maar dat gaat de een makkelijker af dan de ander.
