De Nederlandse regering geeft jongeren meer tijd om de zorgen over hun pensioen voor zich uit te schuiven en om langer van hun zorgeloze jeugd te genieten. (….) Toch is de maatregel niet voor iedereen voordelig. Arend Deelstra (25) werkt als lasser op een scheepswerf en maakt zich zorgen: ‘Ja nu al. Kijk, voor mensen met fysiek veeleisende beroepen is het echt niet verstandig om pas zo laat te beginnen met zorgen maken. De overheid zegt nu: jij hoeft je pas zorgen te maken als je 40 bent. Maar tegen die tijd heb ik al bijna geen kraakbeen meer over. Dan wil ik mijn pensioen al goed geregeld hebben. Maar ik heb eigenlijk geen idee hoe ik dat in godsnaam voor elkaar moet krijgen. Pfff.’ – De Speld.
Uniek experiment
In het bestaan van de mensheid hebben we nog nooit zo lang gewerkt als nu. Veel werkenden in lichamelijk zware beroepen starten al op hun zestiende en mogen dan meer dan 50 jaren werken, los van een eventuele regeling voor vervroegde uittreding. Voor dit unieke experiment zonder medisch ethische toetsing én met mogelijk serieuze bijwerkingen zetten we graag wat feiten op een rijtje.
We doen dit voor lichamelijk zware beroepen en kijken naar gezondheid en arbeidsparticipatie. Ook geven we een overzicht van wat werkenden met lichamelijk zwaar werk zelf vinden over lang doorwerken. Tot slot beantwoorden we de ja/nee vraag uit de titel. Lichamelijk zware beroepen definiëren we in lijn met de Arbobalans 2024 als beroepen waarin je ‘veel kracht moet zetten, moet werken in ongemakkelijke werkhoudingen, veel herhalende bewegingen moet uitvoeren en/of werken met trillend gereedschap of een voertuig dat trillingen veroorzaakt’.1 Dit betreft drie tot vier miljoen werkenden in Nederland en het percentage is de laatste tien jaar nauwelijks veranderd.2
Gezondheid
Om decennia te kunnen werken in een lichamelijk zwaar beroep, moet je gezond zijn. Vanuit maatschappelijk perspectief is dan vooral de gezondheid van het bewegingsapparaat cruciaal. Uit cijfers van UWV weten we dat in de eerste acht maanden van 2025 aandoeningen aan het bewegingsapparaat de hoofddiagnose was voor 18 procent van de nieuwe WIA-uitkeringen.3 Aanvullende data laten zien dat het vooral gaat om lichamelijk zware beroepen zoals verzorgenden, productiemedewerkers, schoonmakers, bouwvakkers, logistiek medewerkers, vrachtwagenchauffeurs, monteurs en agrarische medewerkers.
Oudere leeftijd vergroot de kans op aandoeningen aan het bewegingsapparaat
Als we in Nederland kijken naar de aandoening aan het bewegingsapparaat met het grootste verlies aan gezonde levensjaren in de leeftijdscategorie 15-64 jaar dan zijn dat nek- en rugklachten (op plek vijf in de top tien van alle aandoeningen) en reumatoïde artritis (op plek zes in de top tien).4 Voor beide aandoeningen bestaat ook voldoende bewijs dat het risico op het krijgen ervan stijgt met de leeftijd.5,6 Dit geldt ook voor andere veel voorkomende aandoeningen aan het bewegingsapparaat zoals artrose.7
Lichamelijk zwaar werk vergroot de kans op aandoeningen aan het bewegingsapparaat
Beroepsziekten aan het bewegingsapparaat zijn jaar in jaar uit de op één na meest gemelde beroepsziekten in Nederland. De beroepen met de meeste meldingen zijn ongeschoolde arbeiders zoals in de bouwnijverheid, de industrie en het vervoer (16%), praktisch opgeleide bouwvakkers (12%) en huishoudelijke hulpen en schoonmakers (6%).9 Het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten heeft 23 beroepsziekteregistratierichtlijnen met voldoende bewijs dat lichamelijk zwaar werk het risico op diverse aandoeningen aan het bewegingsapparaat vergroot.8
Starters in lichamelijk zware beroepen zijn minder gezond dan hun voorgangers
Overgewicht is een belangrijke risicofactor voor aandoeningen aan het bewegingsapparaat, zoals artrose en rugpijn.7,8 Het RIVM concludeert in Gezonde Generaties 2050 dat veel jongeren nu al overgewicht hebben, waardoor de kans groter is dat ze ook in de toekomst te zwaar zullen zijn.9 Daarnaast daalt de lichamelijke fitheid van de beroepsbevolking al decennia en de snelste daling is te zien bij werkenden in lichamelijk zware beroepen.10 Kortom, het aantal werkenden in lichamelijk zware beroepen met een minder goede gezondheid neemt de komende jaren alleen maar toe.
Ouderen in lichamelijk zware beroepen zijn minder gezond dan in niet-zware beroepen
Meer werkenden in lichamelijk zware beroepen rapporteren een slechte gezondheid bij het bereiken van hun pensioengerechtigde leeftijd dan werkenden in niet zware beroepen: 10,3 procent versus 8,5 procent.11 Daarbij moeten we de kanttekening maken dat dit verschil mogelijk kleiner is dan verwacht door het zogenaamde gezonde werkers selectie-effect. Lichamelijk zwaar werk volhouden met een slechte gezondheid is namelijk minder goed te doen dan in niet lichamelijk zwaar werk. Dat laat de volgende paragraaf zien.
Arbeidsparticipatie
Natuurlijk bepaalt niet alleen gezondheid of we kunnen blijven werken. Is er ook bewijs dat lichamelijk zwaar werk zelf het risico vergroot dat je niet je pensioengerechtigde leeftijd haalt? Dergelijk bewijs is er en we geven drie voorbeelden.
In een Deense studie is bij 5076 deelnemers in de leeftijd van 49-63 jaar onderzocht wat de bijdrage was van langdurig lichamelijk zwaar werk doen op arbeidsongeschiktheid en eerder met pensioen gaan.12 Ondanks correctie voor geslacht, leeftijd, psychosociale werkfactoren, leefstijl, chronische ziekten, sociaaleconomische positie en langdurig verzuim bleek dat zwaar lichamelijk werk en heel zwaar lichamelijk werk het risico op arbeidsongeschiktheid verhoogde met respectievelijk een Hazard Ratio (HR) van 1,95 (95% Betrouwbaarheidsinterval (BI) 1,02-3,71) en HR 2,21 (95%BI 1,04-4.7). Voor eerder met pensioen gaan was de HR voor zwaar lichamelijk werk 1,74 (95%BI 1,35-2,25) en heel zwaar lichamelijk werk 1,57 (95%BI 1,13-2,17).
Een Nederlandse studie onderzocht bij 1.070 deelnemers in de leeftijd 56-64 jaar welke factoren samenhangen met het blijven werken na de pensioengerechtigde leeftijd.13 Ook hier bleek dat lichamelijk zwaar werk het risico verkleinde op langer doorwerken namelijk met een Odds Ratio van 0,17 (95%BI 0,05–0,57).
Tot slot, een systematische literatuurstudie uit 2025 was gericht op prognostische factoren voor het vrijwillig gebruik maken van een vroegpensioen (gebaseerd op 23 longitudinale studies met in totaal 2.270.430 deelnemers).14 De auteurs vonden dat naast gezondheid en persoonsgebonden factoren, ook lichamelijk zwaar werk was geassocieerd met het vrijwillige vervroegde pensioen, namelijk met een HR van 1,29 (95%BI 1,05–1,59).
Wat vinden werkenden zelf?
Hoe denken de werkenden in lichamelijk zware beroepen zelf over aan het werk blijven?
Een systematische literatuurstudie uit 2026 includeerde 12 kwalitatieve studies met in totaal 445 mannelijke werkenden in zogenaamde ‘white and blue collar jobs’.15 Ook in deze studies waren gezondheid en arbeidsparticipatie belangrijke thema’s voor werkenden in lichamelijk zware beroepen. Voorbeelden van veelgenoemde problemen zijn:
• Zorgen om ouder te worden (‘I don’t want to stop at all, I want to continue until I am 67 years and 3 months. But my body is failing.‘)
• Meer tijd nodig voor herstel (‘Also, the recovery my body needs. In the past I could easily work 6 days, sometimes 7. But now, if I stop between 12 and 2. 2 o’clock is really the maximum for my body.’)
• Sterk zijn en gewoon doorgaan (‘And they said: ‘yes you’re a man, you can do this easily, because you are strong.’ But, well, I got a tennis elbow and other hassle. So that didn’t really go well. It was just too heavy.‘).
Wel/Niet?
Samenvattend, op basis van de bovenstaande data over gezondheid, arbeidsparticipatie en de mening van werkenden, is ons antwoord op de wel/niet-vraag uit de titel dan ook dat werken tot je pensioen in lichamelijk zwaar werk niet is te doen.
Oplossingen liggen voor de hand
Natuurlijk hebben we ook gezocht naar de toevoeging ‘tenzij …’ Helaas hebben we geen studies gevonden waarin prospectief is onderzocht welke maatregelen bijdragen aan langer gezond kunnen blijven werken in lichamelijk zware beroepen. Gelukkig bieden de gepresenteerde studies over gezondheid en arbeidsparticipatie voldoende aanknopingspunten om door betere preventie en tijdiger zorg werkenden die lichamelijk zwaar werk doen langer te kunnen laten werken. Vaak wordt gedacht dat alleen gezond zijn een voorwaarde is voor langer kunnen werken. Vergeten wordt dat goed werk mensen kan helpen om toch te blijven werken, zelfs als ze gezondheidsproblemen hebben. Daarom zouden de overheid en sociale partners, naast omscholingsbudgetten en uitkeringen voor vroegpensioen, ook handen en voeten moeten geven aan betere preventie en tijdiger arbeidsgerichte zorg. Daar is daadwerkelijk winst te behalen!
Literatuur
1. Heuvel S van den, Bouwens, Vroome E de. Arbobalans 2024. Leiden: TNO, 2025.
2. Janson B, M Oude Hengel K, Renaud L, Coenen P. Self-Reported Physical Work Demands in the Dutch Working Population from 2014 to 2023: A Repeated Cross-Sectional Study. IISE Trans Occup Ergon Hum Factors. 2026 Jan 1:1-11. doi: 10.1080/24725838.2025.2602712.
3. UWV. Kwantitatieve informatie eerste acht maanden. Amsterdam: UWV, 2025.
4. VZinfo. Ranglijsten | Aandoeningen op basis van ziektelast (in DALY’s) | Leeftijd. Den Haag: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 2024.
5. World Health Organization. Low Back Pain. 2023.
6. Chen L, Wu B, Mo L, et al. Associations between biological ageing and the risk of, genetic susceptibility to, and life expectancy associated with rheumatoid arthritis: a secondary analysis of two observational studies. Lancet Healthy Longev. 2024 Jan;5(1):e45-e55. doi: 10.1016/S2666-7568(23)00220-9.
7. Kuijer P, Van Zaanen, Y, Van der Gragt J, Strijbos D, Hoorntje A. Knieartrose bij werkenden onder de knie krijgen. Wat werkt voor preventie en arbeidsgerichte zorg? Quintesse. 2023 Aug;3:16-23, geraadpleegd 11 maart 2026
8. Nederlands Centrum voor Beroepsziekten. Beroepsziekten in Cijfers 2024. Amsterdam: NCvB, 2025.
9. Spijkerman A, Blokstra A, Busch M, et al. Gezonde uGeneraties 2050 Themaverkenning bij de Volksgezondheid Toekomstverkenning 2024 Bilthoven: RIVM. 2024.
10. Väisänen D, Kallings LV, Andersson G, et al. Cardiorespiratory Fitness in Occupational Groups-Trends over 20 Years and Future Forecasts. Int J Environ Res Public Health. 2021 Aug 10;18(16):8437. doi: 10.3390/ijerph18168437.
11. van Zon SKR, van den Heuvel SG. Determinants of early employment exit and working until the statutory retirement age in poor health among workers with strenuous physical or mental work. Int Arch Occup Environ Health. 2025 Sep;98(7):619-629. doi: 10.1007/s00420-025-02155-6.
12. Sundstrup E, Hansen ÅM, Mortensen EL, et al. Retrospectively assessed physical work environment during working life and risk of sickness absence and labour market exit among older workers. Occup Environ Med. 2018 Feb;75(2):114-123. doi: 10.1136/oemed-2016-104279.
13. Scharn M, van der Beek AJ, Huisman M, et al. Predicting working beyond retirement in the Netherlands: an interdisciplinary approach involving occupational epidemiology and economics. Scand J Work Environ Health. 2017 Jul 1;43(4):326-336. doi: 10.5271/sjweh.3649.
14. Shiri R, Poutanen J, Haukka E, Härmä M, Ervasti J. Risk factors for voluntary early old-age retirement in middle-aged workers: A meta-analysis. Scand J Work Environ Health. 2025 Nov 1;51(6):458-471. doi: 10.5271/sjweh.4241.
15. Omolewa P, Bressan J, Noureddine N, Adedipe A. Lived Experiences of Men Working in Both White-Collar and Blue-Collar Jobs: A Systematic Literature Review. Am J Mens Health. 2026 Jan-Feb;20(1):15579883251414638. doi: 10.1177/15579883251414638.
Dr. Paul Kuijer is bewegingsspecialist bij het NCvB en de Polikliniek Mens en Arbeid, afdeling Public & Occupational Health, Amsterdam UMC
Dr. Pieter Coenen is universitair docent bij de afdeling Public & Occupational Health, Amsterdam UMC
Dr. Bart Cillekens is wetenschappelijk docent bij de afdeling Public & Occupational Health, Amsterdam UMC
Contact: p.p.kuijer@amsterdamumc.nl
