De juridische status van migranten is nogal complex, vooral ook omdat er onderscheid wordt gemaakt tussen arbeidsmigranten, kennismigranten en houders van gecombineerde vergunning voor verblijf en arbeid. Het voert te ver om hierop in te gaan, maar het is voor bedrijfsartsen van belang te achterhalen of en wat voor soort migranten werkzaam zijn in jouw klantorganisatie. Met name de schijn-zzp’er vraagt daarbij om aandacht, omdat deze eigenlijk als werknemer gezien moet worden. Als een werkende in het bedrijf jou daarover vragen stelt, kun je ze verwijzen naar een WIN-punt of naar het juridisch loket. Dat geldt overigens ook voor de werkgever die bij een onjuiste interpretatie van de status van de migrant in de problemen kan komen.
De meeste arbeidsmigranten uit zogenaamde MOE-landen werken via een uitzendconstructie. Juist daar kan het behoorlijk misgaan in de zin van kwetsbaarheid en afhankelijkheid. In de praktijk blijken de grote uitzendbureaus doorgaans fatsoenlijk te werken en zich aan de wet te houden, alhoewel volgens professor Tesseltje van Lange, een van de inleiders van de avond, de wettelijke lat wel erg laag ligt. Zij deed dan ook een beroep op het morele kompas van uitzendorganisaties en van inleenbedrijven.
Grotere kans op uitval
De kwetsbaarheid van de arbeidsmigrant uit zich in een veel hoger risico op bedrijfsongevallen. Omdat in het algemeen sprake is van tijdelijke contracten gaan migranten bij uitval door ziekte makkelijker ziek-uit-dienst. De terug-naar-werk-opdracht ligt dan bij het UWV. Uit cijfers blijkt dat werkenden langs deze route een vier tot vijf keer zo grote kans lopen op instroom in de WIA. De afhankelijkheid blijkt uit de combinatie van werken en wonen, wat betekent dat bij verlies van werk ook de huisvesting stopt.
Ook is vaak de ziektekostenverzekering via de werkgever (het uitzendbureau) geregeld en is inschrijving in de Basis Registratie Personen (BRP) niet altijd verzorgd door onwetendheid van de migrant en laksheid van de werkgever. Op verschillende fronten kan het dus misgaan, waardoor de migrant zelfs de ongedocumenteerde status kan oplopen.
Werk aan de winkel
Wat kan de bedrijfsarts doen om de werksituatie van arbeidsmigranten te verbeteren? Naast het opnemen van arbeidsmigranten als kwetsbare groep in de RI&E kwamen er suggesties waar we als bedrijfsartsen mee aan de slag kunnen. Op de eerste plaats betreft dit het wettelijk (laten) vastleggen dat iedereen die onder verantwoordelijkheid van een werkgever werkzaamheden verricht in een bedrijf, dus ook de uitzendkracht of de zzp’er, gebruik kan maken van het arbeidsomstandigheden-spreekuur. Dat betekent dat de werkgever bij de organisatie van het arbobeleid ook expliciet aandacht moet geven aan het onderdeel ‘deskundige ondersteuning’. Verkopers van arbodienstverlening zouden dit element ook zonder wettelijke basis in de contractering moeten opnemen.
Ten tweede zou de bedrijfsarts na ieder bedrijfsongeval, waarbij de bedrijfshulpverlening is ingeschakeld, geconsulteerd moeten worden in verband met de zorgplicht voor de werknemer en de wettelijke verplichting van de werkgever. Dus ook als een inlener een bedrijfsongeval krijgt.
Tot slot kan in het contract tussen arbodienst of bedrijfsarts en het bedrijf als voorwaarde worden gesteld dat het bedrijf uitsluitend gebruik maakt van uitzendorganisaties met een keurmerk. En mocht de uitzendorganisatie zelf geen contract met een arbodienst of een bedrijfsarts hebben dan valt de uitzendkracht onder het verzuimbeleid van het inleenbedrijf. En wel op dezelfde wijze, zoals dat in de Arbowet beschreven staat: de ‘aanvullende deskundige ondersteuning adviseert bij de begeleiding van werknemers die door ziekte niet in staat zijn hun arbeid te verrichten’.
Aldus kan de positie van de arbeidsmigrant met hulp van de bedrijfs- en verzekeringsarts verbeteren. Werk aan de winkel.
Hans Dam en Henk van Schie zijn Beiden lid van de Werkgroep Arbeidsmigranten Veilig en Gezond
Contact: hans.dam@dmbedrijfsgezondheid.nl
